🧠⏰ Przestawienie zegara w mózgu o 2 godziny łagodzi objawy ADHD?
Odpowiedź jest mniej oczywista, niż podpowiada intuicja...
U dorosłych z ADHD, którzy zasypiają późno, mózg zaczyna wydzielać melatoninę - sygnał „czas spać” - ok. 1,5 godziny później niż u osób bez ADHD. Czyli budzik o 7:00 dla ich mózgu brzmi bardziej jak budzik o 5:30.
Zwykle przy ADHD słabą jakość snu przypisuje się skutkom ubocznym leków albo gonitwie myśli.
⚠️ Jednak przesunięty sen widać także u dzieci i dorosłych, którzy nigdy nie brali leków na ADHD.
🔎 Luu i Fabiano zebrali badania z blisko dwóch dekad i stawiają niewygodne pytanie...
A co, jeśli u części osób z ADHD problemem nie jest sam sen, tylko zegar, który nim steruje?
Jądro nadskrzyżowaniowe pełni w Twoim mózgu funkcję głównego zegara. Wieczorem wysyła szyszynce sygnał, by wydzielała melatoninę, a światło w ciągu dnia hamuje jej produkcję.
Z Atlasu mózgu · Sen
Skąd mózg wie, że pora spać?
Zobacz w Atlasie (otwiera się w nowej karcie)U wielu osób z ADHD ten zegar jest przestawiony.
Przypomina zegarek cofnięty o półtorej godziny - działa, ale nie zgadza się z rytmem otoczenia.
W badaniach poziom melatoniny w organizmie oznacza się w ślinie. Wieczorem, przy przygaszonym świetle, badacze szukają chwili, w której jej poziom zaczyna rosnąć.
Tylko, co jest pierwsze: przestawiony zegar czy ADHD?
Tego jeszcze nie rozstrzygnięto. Ale można przestawić zegar i sprawdzić, co zrobią objawy.
🔎 Sprawdził to zespół z centrum leczenia ADHD u dorosłych w Hadze. 51 osób z ADHD i opóźnionym snem przyjmowało małą dawkę melatoniny, albo melatoninę + poranne jasne światło albo placebo.
Czy w takim razie przestawienie zegara o 2 godziny złagodziło objawy ADHD?
W tym badaniu odpowiedź brzmi „nie”... i właśnie tu robi się najciekawiej.
👉 Melatonina + poranne jasne światło przestawiła zegar o prawie 2 godziny... a objawy nie zmieniły się, jednak...
👉 Sama melatonina przestawiła go tylko o 88 minut, a objawy ADHD w ocenie badanych spadły o 14%.
Dwa tygodnie później efekt zniknął.
Czy to znaczy, że teza o zegarze upada?
Raczej, że tabletka przestawia wskazówki, a nie cały dzień, który kręci się wokół nich.
Lepiej wypadło coś mniej efektownego.
🔎 U 244 dzieci z ADHD, w większości i tak leczonych, dwie konsultacje o stałych porach i wieczornej rutynie zmniejszyły objawy bardziej niż zwykła opieka, a efekt utrzymał się pół roku. Od jednej trzeciej do połowy tej poprawy można wiązać z lepszym snem.
Luu i Fabiano proponują więc rutynowo sprawdzać sen przy ADHD, a przesunięty zegar korygować najpierw rytmem dnia:
⏳ stała pora pobudki,
⏳ jasne światło rano,
⏳ mniej ekranów i światła wieczorem,
⏳ melatonina tylko przy opóźnionym zegarze i po rozmowie z lekarzem.
Sami zastrzegają, że jednoznacznych dowodów na ustąpienie ADHD dzięki pracy z zegarem jeszcze nie ma.
A skoro dwa razy w roku przestawiamy zegarki, to jestem ciekaw: jesteś za zmianą czasu, czy wolał(a)byś, żeby z tym skończyli?
NeuroNauka w biznesie i na co dzień prosto na Twój e-mail
Cotygodniowy biuletyn o NeuroOdkryciach w biznesie i na co dzień. Prosto o mózgu, neuronauce, efektywności. Dołącz do 12 700+ subskrybentów.
NeuroNauka w biznesie i na co dzień prosto na Twój e-mail
Dołącz do 12 700+ subskrybentów.
Źródła:
- Luu, B., & Fabiano, N. (2025). ADHD as a circadian rhythm disorder: Evidence and implications for chronotherapy. Frontiers in Psychiatry, 16, 1697900. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2025.1697900
- Bijlenga, D., Van Someren, E. J., Gruber, R., Bron, T. I., Kruithof, I. F., Spanbroek, E. C., & Kooij, J. J. (2013). Body temperature, activity and melatonin profiles in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder and delayed sleep: A case-control study. Journal of Sleep Research, 22(6), 607-616. https://doi.org/10.1111/jsr.12075
- Van der Heijden, K. B., Smits, M. G., Van Someren, E. J., & Gunning, W. B. (2005). Idiopathic chronic sleep onset insomnia in attention-deficit/hyperactivity disorder: A circadian rhythm sleep disorder. Chronobiology International, 22(3), 559-570. https://doi.org/10.1081/CBI-200062410
- van Andel, E., Bijlenga, D., Vogel, S. W. N., Beekman, A. T. F., & Kooij, J. J. S. (2021). Effects of chronotherapy on circadian rhythm and ADHD symptoms in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder and delayed sleep phase syndrome: A randomized clinical trial. Chronobiology International, 38(2), 260-269. https://doi.org/10.1080/07420528.2020.1835943
- Van der Heijden, K. B., Smits, M. G., Van Someren, E. J., Ridderinkhof, K. R., & Gunning, W. B. (2007). Effect of melatonin on sleep, behavior, and cognition in ADHD and chronic sleep-onset insomnia. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 46(2), 233-241. https://doi.org/10.1097/01.chi.0000246055.76167.0d
- Hiscock, H., Sciberras, E., Mensah, F., Gerner, B., Efron, D., Khano, S., & Oberklaid, F. (2015). Impact of a behavioural sleep intervention on symptoms and sleep in children with attention deficit hyperactivity disorder, and parental mental health: Randomised controlled trial. BMJ, 350, h68. https://doi.org/10.1136/bmj.h68
