Co w nowym wydaniu?
- Dlaczego sukces nie daje przepustki do szczęścia?
- To, co robisz między 30. a 65. rokiem życia, wiąże się z tym, jak sprawnie Twój mózg myśli i pamięta na starość… i to niezależnie od zmian związanych z Alzheimerem.
- Nobel z medycyny 2026 nie trafił za nowy lek ani za odkrycie choroby… tylko za włącznik światła do neuronów.
Zapraszam do nowego wydania biuletynu NeuroEfektywnie 🧠 – owocnej i przyjemnej lektury 🙂
1.
Kilka dni po tym wywiadzie Chester Bennington śmiał się i bawił z dziećmi.
Nikt nie wiedział, że za 36 godzin jego ciało znajdzie gosposia. 10 października obchodziliśmy Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego – i gdybym miał wskazać jeden film, który warto zobaczyć w tym temacie, to byłoby właśnie to krótkie nagranie z ostatniego wywiadu Chestera.
Jeden wywiad, który powinien zobaczyć każdy manager, pracownik, founder, rodzic… po prostu każdy.
41-letni wokalista Linkin Park wyglądał jak każdy szczęśliwy ojciec – rozmowa, śmiech, ciepło rodzinne.
Dwa miesiące przed tym wywiadem jego przyjaciel Chris Cornell odebrał sobie życie.
20 lipca 2017 roku Chris obchodziłby 53 lata…
20 lipca 2017 roku Chester zmarł w wyniku samobójstwa.
W wywiadzie powiedział:
„wiele osób uważa, że jeśli jesteś osobą odnoszącą sukcesy, to nagle dostajesz jakąś przepustkę do szczęścia, która mówi, że będziesz już zawsze szczęśliwy i zadowolony z życia… ale to tak nie działa.”
Wywiad ukazał się dzień po jego śmierci.
Chester osierocił szóstkę dzieci i żonę, która do dziś walczy o świadomość na temat depresji.
Jak wspominała po śmierci męża:
„w dniu śmierci Chester był w świetnym nastroju, podekscytowany planami promocyjnymi nowego albumu”
„Pocałował mnie na do widzenia, pocałował dzieci na do widzenia i nigdy więcej go już nie zobaczyłam”
Depresja zabija.
Ale można ją leczyć.
Jeśli Ty lub ktoś bliski potrzebuje pomocy:
📞 116 123 – Telefon zaufania dla osób dorosłych w kryzysie emocjonalnym (24/7)
📞 116 111 – Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży (24/7)
📞 800 70 2222 – Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym
Czy to nie czas, żeby przestać pytać „czemu niby ktoś bogaty i sławny miałby być nieszczęśliwy” i zacząć rozumieć, że depresja to choroba mózgu, nie wybór?
Udostępnij, aby inni mogli to zobaczyć – możesz uratować komuś życie.
2.
🧠 To, co robisz między 30. a 65. rokiem życia, wiąże się z tym, jak sprawnie Twój mózg myśli i pamięta na starość... i to niezależnie od zmian związanych z Alzheimerem.
Czyli praca, przy której dziś musisz się nagłowić, może liczyć się dłużej, niż myślisz…
Mogłoby się intuicyjnie wydawać, że pamięć na starość to prosta arytmetyka.
Im więcej zmian w mózgu, tym gorzej pamiętasz.
Sprawdził to zespół Hanny Boscheck i Miranki Wirth.
🔎 Przebadali 298 osób bez demencji, średnio w wieku 69,5 roku.
Zadali im pytania, które mógłbym zadać także Tobie – jakie masz wykształcenie, jak złożoną pracę wykonujesz i czym zajmujesz się po godzinach.
Zajrzeli też do ich mózgów za pomocą rezonansu magnetycznego i zbadali płyn mózgowo-rdzeniowy. Szukali 3 śladów:
👉 mniejszego hipokampa – struktury, która pomaga zapisywać nowe wspomnienia;
👉 jasnych plamek na skanie, czyli drobnych uszkodzeń w tylnej części mostu łączącego obie półkule mózgu;
👉 beta-amyloidu – białka, którego odkładanie się jest jednym z wczesnych śladów Alzheimera.
Każdy z tych śladów osobno wiązał się z gorszymi wynikami w testach pamięci i myślenia. Czyli arytmetyka… na razie się zgadza.
Jak myślisz, czy osoby z lepszym wykształceniem, bardziej złożoną pracą i aktywniejszym wolnym czasem miały tych zmian mniej?
Badacze nie znaleźli tu żadnego istotnego związku.
Paradoks?
Mimo to w testach te osoby radziły sobie lepiej.
Badacze połączyli naukę, pracę i wolny czas w jedną miarę – rezerwę poznawczą. Chodzi o zdolność mózgu do radzenia sobie mimo starzenia i uszkodzeń.
🚧 Wyobraź sobie dwa miasta, w których rozkopano te same ulice. W pierwszym wszyscy jeżdżą jedną trasą, więc staje całe centrum. W drugim kierowcy od lat jeżdżą różnymi drogami i po prostu skręcają w boczną.
Remont jest ten sam, a korek tylko w jednym z nich.
Ta praca nie rozstrzyga, jak dokładnie Twój mózg to robi. Autorzy wskazują, że trop prowadzi do sieci połączeń między obszarami mózgu, ale to wciąż hipoteza do sprawdzenia.
💡 Co okazało się najbardziej budujące?
Związek rezerwy z lepszymi wynikami utrzymał się u kobiet i u nosicieli wariantu genu APOE ε4 🧬, czyli w grupach bardziej narażonych na Alzheimera. Utrzymał się też u osób z pierwszymi kłopotami z pamięcią i myśleniem.
Jednak…
To badanie przekrojowe, czyli jedno zdjęcie, a nie cały film. Pokazuje związek, ale nie dowodzi, że praca czy hobby chronią mózg. Mogło zadziałać coś trzeciego, a badani sami opowiadali o swojej przeszłości.
Jest tu jednak coś, co przemawia na korzyść wyniku. Przynajmniej część rezerwy, czyli naukę, liczono z lat 13-30 – dekady przed testami. Trudno więc uznać, że to dzisiejsza pamięć ukształtowała tamte wybory.
Lat szkoły i studiów już nie dopiszesz.
Ale okres 30-65 lat u wielu z nas właśnie trwa…
A to, czym go wypełniasz, zależy od Ciebie.
A jak to wygląda u Ciebie? Co dziś bardziej ćwiczy Twój mózg – praca czy to, co robisz po niej?
3.
🧠 Nobel z medycyny 2026 nie trafił za nowy lek ani za odkrycie choroby...
tylko za włącznik światła do neuronów.
Kiedy się boisz, w Twoim mózgu pracują naraz całe sieci neuronów. Które z nich ten strach wywołują, a które tylko mu towarzyszą?
Przez dekady nie dało się tego rozstrzygnąć. EEG czy rezonans magnetyczny pokazują, co pracuje w mózgu razem ze strachem. Nie pokazują jednak, co ten strach uruchamia.
Prąd z elektrody pobudza komórki bez względu na ich typ, często nawet daleko od końcówki – działa jak włącznik światła na całej klatce schodowej, kiedy chcesz zapalić lampkę na biurku.
🌊 Rozwiązanie przypłynęło z zupełnie innej strony… od glonu, który płynie w stronę światła.
Peter Hegemann i Georg Nagel znaleźli w nim kanałorodopsyny – białka, które są jednocześnie czujnikiem światła i bramą w błonie komórki. Pada światło… brama się otwiera i do środka wpadają jony.
Ile to trwa?
0,5 milisekundy od błysku do sygnału elektrycznego w glonie.
Twoje oko potrzebuje na to co najmniej 10 milisekund.
A co to ma wspólnego z Twoim mózgiem?
Twoje neurony mówią tym samym językiem – przepływem jonów przez błonę komórki.
Karl Deisseroth jest psychiatrą i widział, jak rzadko dostępne terapie pomagają jego pacjentom. Napisał do Nagla z prośbą o DNA tego białka.
W 2005 roku jego zespół wprowadził je do neuronów szczura. Błysk niebieskiego światła – i neuron wysyłał sygnał z dokładnością do milisekund.
👉 Gen trafia tylko do wybranego typu komórek, a reszta pozostaje ślepa na światło.
👉 Dwa lata później doszedł drugi przycisk – białko, które pod światłem innej barwy wycisza neuron.
Od tej chwili można zapytać mózg nie tylko „co się dzieje, gdy…?”, ale też „co się stanie, jeśli…?”.
🐭 Najlepiej widać to na eksperymencie z MIT.
Myszy uczono w nim lęku przed konkretną klatką. Badacze oznaczyli światłoczułym białkiem tylko te neurony hipokampu (centrum tworzenia nowych wspomnień), które pracowały przy tej nauce.
Potem myszy trafiły do zupełnie innej klatki, w której nic złego się nie wydarzyło.
Jak myślisz, co zrobiły, gdy światłowód podał światło do tej garstki neuronów?
Zaczęły zamierać w bezruchu, choć nic im tam nie groziło. Po zgaszeniu światła zamieranie ustępowało.
Wspomnienie miało fizyczny ślad w konkretnej grupie komórek… i dało się je przywołać na żądanie.
🫀 A może czasem to serce straszy mózg?
Zespół Deisserotha przyspieszał światłem bicie serca myszy. Zwierzęta zaczynały zachowywać się lękowo… ale tylko w ryzykownym otoczeniu.
Gdy badacze wyciszyli tylną część kory wyspy, obszaru odbierającego sygnały z wnętrza ciała, ten lęk słabł.
Zwykle myślimy, że serce przyspiesza, bo się boimy.
U myszy działało to także w drugą stronę.
👁️ A u ludzi?
Zespół José-Alaina Sahela opisał mężczyznę niewidomego z powodu barwnikowego zwyrodnienia siatkówki. Do oka wprowadzono mu gen światłoczułego białka, a gogle zamieniały obraz w impulsy światła na siatkówce.
Wcześniej nie dostrzegał żadnych przedmiotów. Z goglami zaczął je widzieć i liczyć – notes, pudełko zszywek, szklanki.
To jeden pacjent i widzenie dalekie od pełnego. Ale to pierwszy opisany przypadek, w którym optogenetyka przywróciła pacjentowi z chorobą neurodegeneracyjną część utraconej funkcji.
O mnie:
Marcin P. Stopa
Jestem ekspertem w wykorzystaniu neuronauki i NeuroTechnologii w biznesie, marketingu oraz badaniach konsumenckich.
Jako Head of NeuroResearch w Neuroinsight Lab wykorzystuję najnowocześniejsze narzędzia takie jak EEG i eye-tracking wspierane przez AI do identyfikacji nieuświadomionych insightów konsumenckich. Celem mojego zespołu w Neuroinsight Lab jest dostarczanie rzetelnej wiedzy o mechanizmach ludzkiego umysłu, która zapewnia klientom przewagę konkurencyjną i sukces rynkowy. W ten sposób umożliwiamy firmom korzystanie z przewagi, którą mają takie firmy jak Apple, Microsoft, TikTok, Google, Procter and Gamble i nie tylko.
Jestem także współtwórcą Platformy NanoLearningowej SeeWidely.com umożliwiającej efektywny rozwój kompetencji pracowników w zaledwie 5 minut dziennie, która w 2023 r. została wyróżniona, zdobywając tytuł HR TECH Changer przyznawany przez Polskie Forum HR w partnerstwie z Pracuj Ventures. Dzięki implementacji zdobyczy (neuro)nauki SeeWidely.com wywiera pozytywny wpływ na sektor HR, rozwijając już ponad 300 organizacji, w tym topowe firmy z GPW i S&P500
Wierzę, że jednym z podstawowych celów naszego pokolenia jest stworzenie rozwiązań usprawniających nasze możliwości poznawcze, tak potrzebne do sprawnego funkcjonowania w coraz bardziej złożonym świecie.
Chętnie dzielę się swoją wiedzą o NeuroTechnologii, mózgu, praktycznym zastosowaniu neuronauki w marketingu, biznesie i na co dzień. Występowałem na scenach między innymi TEDx, Mobile Trends for Experts, SAP Lab, Linkedin Local, IKEA, Virtual Summit, DIMAQ, TXB.digital.
W skrócie: wykorzystuję i przekuwam wiedzę o funkcjonowaniu mózgu w praktyczne i efektywne rozwiązania biznesowe i działania marketingowe.
NeuroEfektywnie🧠
Źródła:
#1
[1] Childers, C. (2017, 23 lipca). Chester Bennington revealed depths of depression in radio interview. Loudwire. https://loudwire.com/chester-bennington-depths-depression-linkin-park-chester-site-suicide-prevention-information/
[2] Ehrbar, N. (2017, 20 lipca). Chester Bennington, Linkin Park singer, dead at 41. CBS News. https://www.cbsnews.com/amp/news/chester-bennington-linkin-park-singer-is-dead-at-41
[3] CBS News. (2017, 25 lipca). New details emerge on Linkin Park frontman Chester Bennington’s suicide. https://www.cbsnews.com/amp/news/new-details-emerge-on-linkin-park-frontman-chester-benningtons-suicide
[4] Kerrang! (2017, 18 września). Chester Bennington’s wife shares family video filmed just hours before Chester’s death. https://www.hellorayo.co.uk/kerrang/entertainment/music/chester-bennington-s-wife-shares-family-video-filmed-just-hours-chester-death
[5] Trendell, A. (2018, 5 lutego). Chester Bennington’s widow speaks out on his death: 'It’s nobody’s fault’. NME. https://www.nme.com/news/music/chester-benningtons-widow-speaks-death-nobodys-fault-2236843
[6] World Health Organization. (2026, 11 września). Depressive disorder (depression) [Fact sheet]. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression
[7] Otte, C., Gold, S. M., Penninx, B. W., Pariante, C. M., Etkin, A., Fava, M., Mohr, D. C., & Schatzberg, A. F. (2016). Major depressive disorder. Nature Reviews Disease Primers, 2, 16065. https://doi.org/10.1038/nrdp.2016.65
[8] Chesney, E., Goodwin, G. M., & Fazel, S. (2014). Risks of all-cause and suicide mortality in mental disorders: A meta-review. World Psychiatry, 13(2), 153-160. https://doi.org/10.1002/wps.20128
[9] Cuijpers, P., Noma, H., Karyotaki, E., Vinkers, C. H., Cipriani, A., & Furukawa, T. A. (2020). A network meta-analysis of the effects of psychotherapies, pharmacotherapies and their combination in the treatment of adult depression. World Psychiatry, 19(1), 92-107. https://doi.org/10.1002/wps.20701
#2
[10] Boscheck, H., Luft, M., Mauer, R., Senguel, S., D’elia, Y., Dechent, P., Fliessbach, K., Glanz, W., Hetzer, S., Janowitz, D., Kilimann, I., Kleineidam, L., Kronmüller, M., Lüsebrink, F., Preis, L., Rauchmann, B., Rostamzadeh, A., Schott, B. H., Sodenkamp, S., . . . DELCODE study group. (2026). Pathways to resilience: Relationships between cognitive reserve, psychological debt, and Alzheimer’s disease biomarkers. Alzheimer’s Research & Therapy, 18(1), 93. https://doi.org/10.1186/s13195-026-02054-z
#3
[11] The Nobel Assembly at Karolinska Institutet. (2026, 5 października). Press release: The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026. NobelPrize.org. https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/
[12] Fernholm, A. (2026). A light-sensitive algal protein energised neuroscience [Popular information]. Nobel Prize Outreach. https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/popular-information/
[13] Nagel, G., Ollig, D., Fuhrmann, M., Kateriya, S., Musti, A. M., Bamberg, E., & Hegemann, P. (2002). Channelrhodopsin-1: A light-gated proton channel in green algae. Science, 296(5577), 2395-2398. https://doi.org/10.1126/science.1072068
[14] Nagel, G., Szellas, T., Huhn, W., Kateriya, S., Adeishvili, N., Berthold, P., Ollig, D., Hegemann, P., & Bamberg, E. (2003). Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel. Proceedings of the National Academy of Sciences, 100(24), 13940-13945. https://doi.org/10.1073/pnas.1936192100
[15] Boyden, E. S., Zhang, F., Bamberg, E., Nagel, G., & Deisseroth, K. (2005). Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity. Nature Neuroscience, 8(9), 1263-1268. https://doi.org/10.1038/nn1525
[16] Zhang, F., Wang, L.-P., Brauner, M., Liewald, J. F., Kay, K., Watzke, N., Wood, P. G., Bamberg, E., Nagel, G., Gottschalk, A., & Deisseroth, K. (2007). Multimodal fast optical interrogation of neural circuitry. Nature, 446(7136), 633-639. https://doi.org/10.1038/nature05744
[17] Liu, X., Ramirez, S., Pang, P. T., Puryear, C. B., Govindarajan, A., Deisseroth, K., & Tonegawa, S. (2012). Optogenetic stimulation of a hippocampal engram activates fear memory recall. Nature, 484(7394), 381-385. https://doi.org/10.1038/nature11028
[18] Sahel, J.-A., Boulanger-Scemama, E., Pagot, C., Arleo, A., Galluppi, F., Martel, J. N., Degli Esposti, S., Delaux, A., de Saint Aubert, J.-B., de Montleau, C., Gutman, E., Audo, I., Duebel, J., Picaud, S., Dalkara, D., Blouin, L., Taiel, M., & Roska, B. (2021). Partial recovery of visual function in a blind patient after optogenetic therapy. Nature Medicine, 27(7), 1223-1229. https://doi.org/10.1038/s41591-021-01351-4
[19] Histed, M. H., Bonin, V., & Reid, R. C. (2009). Direct activation of sparse, distributed populations of cortical neurons by electrical microstimulation. Neuron, 63(4), 508-522. https://doi.org/10.1016/j.neuron.2009.07.016
[20] Hsueh, B., Chen, R., Jo, Y., Tang, D., Raffiee, M., Kim, Y. S., Inoue, M., Randles, S., Ramakrishnan, C., Patel, S., Kim, D. K., Liu, T. X., Kim, S. H., Tan, L., Mortazavi, L., Cordero, A., Shi, J., Zhao, M., Ho, T. T., . . . Deisseroth, K. (2023). Cardiogenic control of affective behavioural state. Nature, 615(7951), 292-299. https://doi.org/10.1038/s41586-023-05748-8
[21] Josselyn, S. A. (2018). The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics. eLife, 7, e42367. https://doi.org/10.7554/eLife.42367
Rozmowa czy e-mail?
Chcesz dowiedzieć się jak neurobadania mogą pomóc w Twojej organizacji? Skontaktuj się z nami, używając formularza lub od razu zarezerwuj 30-minutową rozmowę w dogodnym dla siebie terminie.