Heurystyki i błędy poznawcze

Ktoś zaznaczył pole za Ciebie. Sprawdź, jak często zostawiasz je tak, jak było.

Zapis do planu emerytalnego, dodatkowe ubezpieczenie do laptopa, newsletter sklepu. Gdy opcja jest ustawiona z góry, zostaje przy niej więcej osób, niż wybrałoby ją samo.

To efekt opcji domyślnej. Zacznij od sędziowania piłek przy linii kortu. Sędzia, który milczy, uznaje piłkę za dobrą, więc żeby zmienić decyzję, trzeba coś zrobić.

Szybka wersja to 24 piłki. Pełna to 40 piłek i dwa ekrany z ustawieniami, jakie widać przy zakupach i przy umowach. Na początku każdej piłki widać opcję domyślną, a jak liczymy wynik, zobaczysz po ostatniej piłce. Odpowiedzi zostają w Twojej przeglądarce i nigdzie nie trafiają. Możesz też od razu czytać dalej.

KORT AUT W KORCIE jeśli nic nie zrobisz, zostaje „w korcie”
Piłka miga tylko na chwilę, a pasek czasu się kurczy. Piłka dotykająca linii jest w korcie.

W skrócie

Czym jest efekt opcji domyślnej?

To skłonność do zostawiania tego, co ustawiono z góry. Opcję zaznaczoną za nas wybiera się częściej, niż gdy trzeba ją zaznaczyć samemu.

Tu kryje się nazwa efektu i jego opis. Zdradzają, na czym polega zadanie, więc najpierw sprawdź się na sobie albo odkryj je od razu.

Sprawdź na sobie
  • Różnica bywa duża. W 38 zestawach danych z wyborem „tak” albo „nie” wynosiła średnio 27 punktów procentowych.
  • Klasyczne liczby były najpewniej zawyżone. W powtórce słynnego badania o dawstwie narządów, na 1446 osobach, zgodę wyraziło 74% przy zaznaczonym „tak” i 63% przy zaznaczonym „nie”, a w oryginale 82% i 42%.
  • Czas ma znaczenie. Przy dwóch sekundach na decyzję opcja domyślna działała mocno, a bez limitu czasu w kilku badaniach różnica znikała.
  • W mózgu odrzucenie opcji domyślnej w trudnej decyzji wiązało się z pracą jądra niskowzgórzowego. U chorych na Parkinsona stymulacja tej struktury zmieniała skłonność do pozostania przy bierności.

Co robi opcja domyślna

Gdy decyzja jest trudna, łatwiej zostać przy tym, co już ustawione. Tak wyszło w grze, w której nikt niczego nie zachwalał.

Czy opcja domyślna działa tak samo przy łatwej i przy trudnej decyzji? W Londynie 16 osób sędziowało w skanerze piłki przy linii kortu. Na początku każdej próby opcją domyślną było „w korcie” albo „aut”. Żeby ją zostawić, wystarczyło dalej trzymać wciśnięty klawisz, a żeby zmienić, trzeba było go puścić i nacisnąć inny. Przy piłkach wyraźnie w korcie albo w aucie opcja domyślna nie miała znaczenia. Przy piłkach tuż przy linii 13 z 16 osób częściej zostawiało to, co było ustawione, i przez to częściej się myliło.

Po zadaniu w tym miejscu pojawi się Twój własny wynik.

Sędzia liniowy

W badaniu Stephena Fleminga, Charlotte Thomas i Raymonda Dolana trafność wynosiła 95,1% przy łatwych piłkach i 58,0% przy trudnych. Przy trudnych osoby badane częściej zostawiały opcję domyślną, niż zmieniały, a pomyłki częściej padały właśnie wtedy.

13 z 16 Tyle osób przy piłkach tuż przy linii zostawiało opcję domyślną częściej niż przy piłkach wyraźnie w korcie albo w aucie.

Fleming i in.: 16 osób w skanerze i 18 w osobnym badaniu bez skanera, z tym samym wynikiem. Gdyby opcja domyślna niczego nie przesuwała, przy trudnych piłkach zostawałaby w połowie przypadków, bo połowa z nich naprawdę była zgodna z opcją domyślną.

Ustawienia, jakie widać na co dzień

W badaniach z wyborem „tak” albo „nie” jedna grupa dostaje pole zaznaczone z góry, druga niezaznaczone, i porównuje się, ile osób kończy z opcją włączoną. Gdyby zaznaczenie nic nie zmieniało, różnica wynosiłaby zero. Tak wyglądała w kilku znanych pracach.

Kolejno: Madrian i Shea (2001), uczestnictwo w planie przy tym samym stażu, 85,9% i 37,4%; Johnson i Goldstein (2003), 82% i 42%; Jachimowicz i in. (2019), średnia różnica 27,24 punktu w 38 zestawach danych; Chandrashekar i in. (2023), 73,5% i 62,5%; White i in. (2021), badanie 4 na próbie reprezentatywnej dla USA, 66% i 64%. „pp” to punkty procentowe.

Klasyk i jego powtórka

zgoda zaznaczona z góryDomyślnie „tak”zgodę wyraziło 82%
zgodę trzeba zaznaczyćDomyślnie „nie”zgodę wyraziło 42%
Ta sama decyzja o pośmiertnym dawstwie narządów w eksperymencie z 2003 roku. W powtórce z 2023 roku zgodę wyraziło 73,5% wobec 62,5%, więc kierunek był ten sam, a różnica kilkakrotnie mniejsza.

Ta karta zdradza, na czym polega zadanie. Możesz ją odsłonić po wykonaniu zadania albo od razu.

W 2003 roku Eric Johnson i Daniel Goldstein pytali przez internet o zgodę na pośmiertne dawstwo narządów, w trzech wersjach. W jednej trzeba było zaznaczyć zgodę, w drugiej zgoda była domyślna i można było z niej zrezygnować, a w trzeciej trzeba było wybrać bez żadnej podpowiedzi. Dwadzieścia lat później zespół Gilada Feldmana powtórzył to samo pytanie na osobach z USA, z planem analizy zgłoszonym przed zebraniem danych. Z 1920 badanych 1446 dostało pytanie w oryginalnej wersji.

Trzeba zaznaczyć zgodę42% w 200362,5% w powtórce
Wybór bez podpowiedzi79% w 200369,7% w powtórce
Zgoda zaznaczona z góry82% w 200373,5% w powtórce

Kierunek się powtórzył, ale efekt był kilkakrotnie mniejszy. Autorzy powtórki uznali, że efekty opcji domyślnej w oryginalnych pracach były najpewniej zawyżone. Druga część tej samej powtórki dotyczyła zgody na powiadomienia o ankietach zdrowotnych z badania z 2002 roku. Tam zaznaczenie z góry nie dało ogólnej różnicy (60,5% wobec 61,1%), a ogromną różnicę dało samo sformułowanie pytania.

Skoro pozostanie przy opcji domyślnej nie wymaga żadnego ruchu, co musi się wydarzyć w mózgu, żeby ją odrzucić?

Co dzieje się w mózgu

Odrzucenie opcji domyślnej w trudnej decyzji wiązało się z mocniejszą pracą jądra niskowzgórzowego. Tak wyszło w jednym badaniu. W innym pozostanie przy opcji domyślnej pobudzało układ nagrody.

Wczytuję model mózgu…

Kształty obszarów pochodzą z atlasów (kora HCP-MMP1, jądro półleżące, skorupa i jądro ogoniaste z Melbourne Subcortex Atlas, jądro niskowzgórzowe z atlasu CIT168). Przy fMRI zaznaczamy obszary atlasu najbliższe punktom podanym w pracach, a gdy praca punktów nie podaje, umownie obszary nazwane w pracy. To przybliżenie miejsca, a nie zmierzona aktywność. Model można obracać palcem albo myszą.

Jądro niskowzgórzowe pracuje mocniej, gdy trudną opcję domyślną trzeba odrzucić

fMRI · jedno badanie, 16 osób

W badaniu z sędziowaniem piłek, tym samym, które otwiera tę stronę, badacze porównali cztery sytuacje. Opcję domyślną można było zostawić albo odrzucić, a piłka była łatwa albo trudna. Tylko w jednym miejscu mózgu połączenie odrzucenia i trudności dało wynik, który przeszedł najostrzejszą korektę statystyczną. Jądro niskowzgórzowe po prawej stronie pracowało mocniej, gdy osoba badana odrzucała opcję domyślną przy trudnej piłce, a przy łatwej tej różnicy nie było. Po lewej stronie podobny wynik wyszedł w analizie ograniczonej do tej struktury.

Czym jest jądro niskowzgórzowe? To niewielka struktura pod wzgórzem, część jąder podstawy, które biorą udział w wyborze działania i w jego wstrzymywaniu. Model połączeń policzony na tych samych danych sugeruje, że przy odrzuceniu opcji domyślnej rośnie wpływ prawej dolnej kory czołowej na jądro niskowzgórzowe. Sami autorzy zaznaczają, że badali proste decyzje wzrokowe, i ostrożnie przenoszą wynik na bardziej złożone decyzje oparte na wartości.

Na co dzień

Opcje domyślne ustawiają oszczędzanie, przeszczepy i zgody na pliki cookie. Także w Polsce.

co 4 lata

Pracownicze Plany Kapitałowe

Pracodawca zawiera umowę o PPK za pracownika w wieku od 18 do 54 lat, chyba że ten pisemnie zrezygnuje. Rezygnacja nie jest wieczna. Co cztery lata pracodawca znów zaczyna odprowadzać wpłaty za osoby, które zrezygnowały, chyba że złożą nową deklarację, a osoby po 55. roku życia tylko na własny wniosek (ustawa o PPK, art. 15, 16 i 23). Według Biuletynu PPK na koniec czerwca 2026 roku aktywnych rachunków było 61,43% tylu, ilu ludzi pracowało w firmach prowadzących PPK.

od 2006

Zgoda domniemana na dawstwo

W Polsce narządy osoby zmarłej można pobrać, jeśli za życia nie wyraziła sprzeciwu (ustawa z 1 lipca 2005 roku, art. 5, w mocy od 2006 roku). Sprzeciw zgłasza się przez wpis do centralnego rejestru, pisemnie z własnoręcznym podpisem albo ustnie przy co najmniej dwóch świadkach, którzy potwierdzają to na piśmie, i można go w każdej chwili cofnąć (art. 6).

2019

Zaznaczone okienko to nie zgoda

Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł w sprawie Planet49, że zgoda na pliki cookie nie jest ważna, jeśli wyrażono ją domyślnie zaznaczonym okienkiem, które trzeba odznaczyć, żeby odmówić. W tej dziedzinie prawo w Unii Europejskiej wyklucza więc zgodę zaznaczoną z góry. Zgoda na telefony od partnerów, którą pełna wersja zadania może pokazać jako zaznaczoną, służy tylko grze.

FORMULARZ DLA NOWO ZATRUDNIONYCH

Zapisujemy Cię do planu emerytalnego automatycznie, chyba że zrezygnujesz.3% pensji, fundusz rynku pieniężnego

Aby dołączyć do planu emerytalnego, zgłoś się z własnej inicjatywy.

W planie uczestniczyło 86% nowych pracowników
Przełącz formularz. Odsetki z jednej amerykańskiej firmy: nowi pracownicy po wprowadzeniu automatycznego zapisu i grupa z takim samym stażem sprzed zmiany (Madrian i Shea, 2001). Domyślne były 3% pensji i fundusz rynku pieniężnego.

Czy po automatycznym zapisie uczestnicy odkładają tyle samo co wcześniej? W amerykańskiej firmie z badania Brigitte Madrian i Dennisa Shei po wprowadzeniu automatycznego zapisu do planu emerytalnego uczestniczyło 86% nowych pracowników, wobec 37% w grupie z takim samym stażem sprzed zmiany. Ale 76% z nich oszczędzało dokładnie domyślne 3% pensji, a 80% wpłat trafiało do domyślnego funduszu rynku pieniężnego. Wcześniej taką kombinację wybierał co setny pracownik. Średnia składka uczestników była po zmianie wyraźnie niższa niż wcześniej, bo wiele osób zostawało przy domyślnych 3%.

Czy zostawiasz to, co ktoś ustawił? Sprawdź, jak jest u znajomych.

Czy da się przed tym obronić?

Zamiast ustawiać opcję domyślną, można poprosić ludzi, żeby wybrali sami. W badaniach wiele osób nie doceniało, jak mocno działa opcja domyślna.

A gdyby trzeba było wybrać samodzielnie? W jednej z amerykańskich firm nowi pracownicy musieli w ciągu 30 dni sami zaznaczyć, czy chcą oszczędzać w planie emerytalnym. Nikt nie zapisywał ich automatycznie. Formalnie kto nie oddał formularza, nie był zapisany, ale firma o tym nie informowała, a formularz oddawali prawie wszyscy. Po trzech miesiącach w planie było 69% z nich, a w grupie zatrudnionej rok później, w której zapis wymagał zgłoszenia się z własnej inicjatywy, 41%. Formularza nie oddało tylko 5% osób. Autorzy piszą, że taki aktywny wybór ma sens, gdy ludzie skłonni są odkładać decyzje, a ich potrzeby bardzo się różnią.

Zaskakująco wiele osób nie docenia siły opcji domyślnej. W badaniach zespołu Juliana Zlateva 90,1% ze 133 badaczy decyzji przewidywało, że ludzie umiejętnie wykorzystają opcję domyślną, żeby kogoś do czegoś skłonić. W 11 próbach łącznie 2844 osoby miały skłonić kogoś innego do wybrania wskazanej opcji, w części prób za premię.

50,8% Tyle z nich ustawiło wskazaną opcję jako domyślną, czyli tyle, ile dałby rzut monetą.

Inny zespół pokazał później, że w prostszej wersji zadania ludzie radzili sobie znacznie lepiej, więc wielkość tego niedoceniania zależy od tego, jak się o nie pyta.

W jednym badaniu z limitem czasu efekt opcji domyślnej był słabszy u osób, którym powiedziano o limicie (46 wobec 65 punktów procentowych różnicy). Autorzy ostrożnie przypuszczają, że opcja domyślna działa słabiej, gdy zaczyna wyglądać na próbę manipulacji.

O co spierają się badacze

Większość badań pokazuje, że opcja domyślna często działa. Spór dotyczy tego, jak mocno i kiedy.

Czy opcja domyślna działa zawsze? Metaanaliza zespołu Jona Jachimowicza objęła 58 zestawów danych i ponad 73 tysiące osób. Większość wyników pokazała efekt, ale w dziesięciu nie był on istotny statystycznie, a w dwóch opcja domyślna zadziałała odwrotnie. Rozrzut między badaniami był tak duży, że średnia mówi niewiele o konkretnej sytuacji. Silniej działały opcje domyślne przy decyzjach konsumenckich, a słabiej przy decyzjach o środowisku.

W 2022 roku większa metaanaliza dziewięciu technik „szturchania”, czyli zmian w sposobie podania wyboru, pokazała dla opcji domyślnych najwyższy średni efekt, choć w obrębie ich grupy technik różnice nie były istotne. Trzy zespoły odpowiedziały w listach do redakcji, że w tej literaturze brakuje opublikowanych badań bez efektu. Po korekcie, którą zaproponował zespół Maximiliana Maiera, dla grupy technik zmieniających strukturę wyboru, do której należą opcje domyślne, wynik wyszedł nierozstrzygnięty. Zespół Barnabasa Szasziego wskazał opcje domyślne jako jeden z niewielu wyjątków, przy których duże efekty są możliwe.

Czy opcja domyślna działa tak samo, gdy nikt nie pogania? W serii badań zespołu Dolores Albarracín uczestnicy decydowali, czy oddać 10 centów premii fundacji pomagającej dzieciom chorym na raka. W jednym z nich, w którym darowizna była tylko wyobrażona, gdy na decyzję były dwie sekundy, przy darowiźnie zaznaczonej z góry oddawało ją 73% osób, a przy niezaznaczonej 31%. Gdy czasu było tyle, ile ktoś chciał, wyszło 50% wobec 57%. W badaniu na 637 osobach dobranych tak, by odpowiadały mieszkańcom USA, bez limitu czasu wyszło 66% wobec 64%. Autorzy zastrzegają, że chodziło o drobne kwoty.

Czy zgoda domniemana daje więcej przeszczepów? Zaznaczenie z góry silnie zmienia deklarowaną zgodę, ale czy przekłada się na liczbę przeszczepów, jest sporne. Przegląd z 2021 roku przytacza porównanie 18 krajów OECD, w którym kraje ze zgodą domniemaną miały 20,3 zmarłego dawcy na milion mieszkańców, a kraje z wymaganą zgodą 15,4, przy czym ta różnica nie była istotna. Łączna liczba przeszczepów była prawie taka sama, bo w drugiej grupie krajów było więcej żywych dawców. Ten sam przegląd cytuje też analizę z odwrotnym wnioskiem.

Dlaczego opcja domyślna działa? Spór toczy się też o przyczyny. Opcja domyślna może działać, bo nie wymaga wysiłku, bo wygląda jak rekomendacja albo bo staje się punktem odniesienia, od którego odejście odczuwa się jak stratę. W metaanalizie Jachimowicza i in. silniej działały opcje domyślne, które wyglądały na rekomendację albo na stan już posiadany. Wysiłek nie miał wyraźnego znaczenia, choć autorzy zauważają, że w badaniach rzadko go zmieniano.

Źródła i siła dowodów

Na ile to pewne?

Pewność efektu

★★★★★Potwierdzony, ale siła zależy od sytuacji.

Kierunek efektu powtarza się w większości badań, także w powtórce klasycznego eksperymentu z planem zgłoszonym przed zebraniem danych. Jego wielkość silnie zależy jednak od sytuacji, w powtórkach bywa kilkakrotnie mniejsza niż w oryginałach, a bez presji czasu w części badań znika. Ocena po korekcie na nieopublikowane badania bez efektu jest nierozstrzygnięta.

Co wiemy o mózgu

★★★★★Nieliczne badania.

Każdy z wyników fMRI pochodzi z jednego badania na 16-24 osobach, a badania używały różnych zadań. Jądro niskowzgórzowe ma też dwa małe badania stymulacji u chorych na Parkinsona, ale w jednym zadanie nie miało opcji ustawionej z góry, a w drugim kierunek zależał od impulsywności. Dwa z czterech opisanych badań fMRI pochodzą z zespołu Raymonda Dolana w Londynie.

Jak przyznajemy gwiazdki

Spory w skrócie

Bibliografia

  1. Carroll, G. D., Choi, J. J., Laibson, D., Madrian, B. C., & Metrick, A. (2009). Optimal defaults and active decisions. The Quarterly Journal of Economics, 124(4), 1639-1674. https://doi.org/10.1162/qjec.2009.124.4.1639
  2. Chandrashekar, S. P., Adelina, N., Zeng, S., Chiu, Y. Y. E., Leung, G. Y. S., Henne, P., Cheng, B. L., & Feldman, G. (2023). Defaults versus framing: Revisiting default effect and framing effect with replications and extensions of Johnson and Goldstein (2003) and Johnson, Bellman, and Lohse (2002). Meta-Psychology, 7. https://doi.org/10.15626/MP.2022.3108 (powtórka, 1920 osób)
  3. Etheredge, H. R. (2021). Assessing global organ donation policies: Opt-in vs opt-out. Risk Management and Healthcare Policy, 14, 1985-1998. https://doi.org/10.2147/RMHP.S270234 (przegląd)
  4. Fleming, S. M., Thomas, C. L., & Dolan, R. J. (2010). Overcoming status quo bias in the human brain. Proceedings of the National Academy of Sciences, 107(13), 6005-6009. https://doi.org/10.1073/pnas.0910380107 (fMRI, 16 osób; zachowanie, 18 osób)
  5. Jachimowicz, J. M., Duncan, S., Weber, E. U., & Johnson, E. J. (2019). When and why defaults influence decisions: A meta-analysis of default effects. Behavioural Public Policy, 3(2), 159-186. https://doi.org/10.1017/bpp.2018.43 (58 zestawów danych, 73 675 osób)
  6. Johnson, E. J., & Goldstein, D. (2003). Do defaults save lives? Science, 302(5649), 1338-1339. https://doi.org/10.1126/science.1091721
  7. Li, D., Hawley, Z., & Schnier, K. (2013). Increasing organ donation via changes in the default choice or allocation rule. Journal of Health Economics, 32(6), 1117-1129. https://doi.org/10.1016/j.jhealeco.2013.09.007
  8. Lopez-Persem, A., Domenech, P., & Pessiglione, M. (2016). How prior preferences determine decision-making frames and biases in the human brain. eLife, 5, Article e20317. https://doi.org/10.7554/eLife.20317 (fMRI, 24 osoby)
  9. Madrian, B. C., & Shea, D. F. (2001). The power of suggestion: Inertia in 401(k) participation and savings behavior. The Quarterly Journal of Economics, 116(4), 1149-1187. https://doi.org/10.1162/003355301753265543 (także jako NBER Working Paper 7682, 2000, nber.org/papers/w7682)
  10. Maier, M., Bartoš, F., Stanley, T. D., Shanks, D. R., Harris, A. J. L., & Wagenmakers, E.-J. (2022). No evidence for nudging after adjusting for publication bias. Proceedings of the National Academy of Sciences, 119(31), Article e2200300119. https://doi.org/10.1073/pnas.2200300119
  11. McKenzie, C. R. M., Leong, L. M., & Sher, S. (2021). Default sensitivity in attempts at social influence. Psychonomic Bulletin & Review, 28(2), 695-702. https://doi.org/10.3758/s13423-020-01834-4
  12. Mertens, S., Herberz, M., Hahnel, U. J. J., & Brosch, T. (2022). The effectiveness of nudging: A meta-analysis of choice architecture interventions across behavioral domains. Proceedings of the National Academy of Sciences, 119(1), Article e2107346118. https://doi.org/10.1073/pnas.2107346118
  13. Nicolle, A., Fleming, S. M., Bach, D. R., Driver, J., & Dolan, R. J. (2011). A regret-induced status quo bias. The Journal of Neuroscience, 31(9), 3320-3327. https://doi.org/10.1523/JNEUROSCI.5615-10.2011 (fMRI, 17 osób)
  14. Szaszi, B., Higney, A., Charlton, A., Gelman, A., Ziano, I., Aczel, B., Goldstein, D. G., Yeager, D. S., & Tipton, E. (2022). No reason to expect large and consistent effects of nudge interventions. Proceedings of the National Academy of Sciences, 119(31), Article e2200732119. https://doi.org/10.1073/pnas.2200732119
  15. Wang, Y., Wang, L., Manssuer, L., Zhao, Y.-J., Ding, Q., Pan, Y., Huang, P., Li, D., & Voon, V. (2024). Subthalamic stimulation causally modulates human voluntary decision-making to stay or go. npj Parkinson's Disease, 10(1), Article 210. https://doi.org/10.1038/s41531-024-00807-x (stymulacja, 11 pacjentów)
  16. White, B. X., Jiang, D., & Albarracín, D. (2021). The limits of defaults: The influence of decision time on default effects. Social Cognition, 39(5), 543-569. https://doi.org/10.1521/soco.2021.39.5.543
  17. Yu, J., Liu, X., Yu, J., & Wang, Y. (2026). Neural investigation of default effects on decision-making under uncertainty. Scientific Reports, 16(1), Article 10233. https://doi.org/10.1038/s41598-026-41206-x (EEG, 44 osoby)
  18. Yu, R., Mobbs, D., Seymour, B., & Calder, A. J. (2010). Insula and striatum mediate the default bias. The Journal of Neuroscience, 30(44), 14702-14707. https://doi.org/10.1523/JNEUROSCI.3772-10.2010 (fMRI, 18 osób)
  19. Zaehle, T., Wagenbreth, C., Voges, J., Heinze, H.-J., & Galazky, I. (2017). Effects of deep brain stimulation of the subthalamic nucleus on perceptual decision making. Neuroscience, 343, 140-146. https://doi.org/10.1016/j.neuroscience.2016.11.044 (stymulacja, 18 pacjentów)
  20. Zlatev, J. J., Daniels, D. P., Kim, H., & Neale, M. A. (2017). Default neglect in attempts at social influence. Proceedings of the National Academy of Sciences, 114(52), 13643-13648. https://doi.org/10.1073/pnas.1712757114
  21. Ustawa z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów (Dz.U. 2023 poz. 1185, tekst jednolity). isap.sejm.gov.pl
  22. Ustawa z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz.U. 2026 poz. 192, tekst jednolity). isap.sejm.gov.pl
  23. PFR Portal PPK. (2026). Biuletyn PPK, 7(57), lipiec 2026. mojeppk.pl (partycypacja na 30 czerwca 2026 roku)
  24. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości (wielka izba) z dnia 1 października 2019 r., Planet49, C-673/17. eur-lex.europa.eu
  25. Glasser, M. F., Coalson, T. S., Robinson, E. C., Hacker, C. D., Harwell, J., Yacoub, E., Ugurbil, K., Andersson, J., Beckmann, C. F., Jenkinson, M., Smith, S. M., & Van Essen, D. C. (2016). A multi-modal parcellation of human cerebral cortex. Nature, 536(7615), 171-178. https://doi.org/10.1038/nature18933 (atlas obszarów kory w scenie)
  26. Pauli, W. M., Nili, A. N., & Tyszka, J. M. (2018). A high-resolution probabilistic in vivo atlas of human subcortical brain nuclei. Scientific Data, 5(1), Article 180063. https://doi.org/10.1038/sdata.2018.63 (atlas CIT168, jądro niskowzgórzowe w scenie)
  27. Tian, Y., Margulies, D. S., Breakspear, M., & Zalesky, A. (2020). Topographic organization of the human subcortex unveiled with functional connectivity gradients. Nature Neuroscience, 23(11), 1421-1432. https://doi.org/10.1038/s41593-020-00711-6 (atlas struktur podkorowych w scenie)
  28. Van Essen, D. C., Smith, S. M., Barch, D. M., Behrens, T. E. J., Yacoub, E., & Ugurbil, K. (2013). The WU-Minn Human Connectome Project: An overview. NeuroImage, 80, 62-79. https://doi.org/10.1016/j.neuroimage.2013.05.041 (powierzchnia kory w scenie)

Zadanie

Gra w sędziego liniowego ma budowę z badania Fleminga i in. (2010). Na początku każdej piłki widać opcję domyślną, „w korcie” albo „aut”, wylosowaną po równo. Gdy nic nie robisz, zostaje opcja domyślna, a zmiana wymaga naciśnięcia przycisku w ciągu 3 sekund od pojawienia się piłki. Gra zaczyna się dopiero po kliknięciu „Zaczynam”, żeby był czas na przeczytanie zasad. U Fleminga i in. trzeba było puścić wciśnięty klawisz i nacisnąć drugi. Piłka jest widoczna przez 0,15 sekundy. Piłki łatwe stoją wyraźnie w korcie albo w aucie, a w trudnych odległość od linii zmniejsza się po trafnej odpowiedzi i zwiększa po błędnej, co jest naszym ustaleniem. Podobną procedurę stosowali Nicolle i in. (2011). Fleming i in. mieli dwa poziomy trudności. W trudnych piłkach połowa prawidłowych odpowiedzi to opcja domyślna, a połowa to zmiana, i tak samo w łatwych. Skłonność do opcji domyślnej to, jak u Fleminga i in., odsetek pozostawień opcji domyślnej powyżej 50%. Za wyraźną uznajemy co najmniej 62,5% albo najwyżej 37,5%. Po każdej piłce nie ma informacji o trafności, tylko co osiem piłek zbiorcza, bo Fleming i in. pokazywali wynik z ostatnich dziesięciu prób. Dwie pierwsze piłki są łatwe. Szybka wersja ma 16 trudnych i 8 łatwych piłek, pełna 32 trudne i 8 łatwych. W pełnej wersji każde z ośmiu ustawień dostaje losowo stan domyślny, po dwa włączone i dwa wyłączone na ekranie. Wynik to odsetek ustawień włączonych przy domyślnym „włączone” minus odsetek włączonych przy domyślnym „wyłączone”, tak jak porównuje się grupy w badaniach z wyborem „tak” albo „nie”. U jednej osoby i przy ośmiu ustawieniach to porównanie jest orientacyjne.

Dane sceny mózgu

Powierzchnia kory pochodzi ze średniej grupowej HCP S1200 (Van Essen i in., 2013), a granice obszarów z atlasu HCP-MMP1 (Glasser i in., 2016). Jądro półleżące, skorupę i jądro ogoniaste pokazują siatki z Melbourne Subcortex Atlas (Tian i in., 2020), a jądro niskowzgórzowe siatki z atlasu CIT168 (Pauli i in., 2018), które ten atlas ma w układzie MNI152 2009c, bez przeliczania na układ reszty sceny. Szczyty z badania Fleminga i in. (2010), -6, -24, -3 po lewej i 12, -18, 0 po prawej, leżą 9,7 i 5,8 mm od siatek jądra niskowzgórzowego w atlasie, na granicy ze wzgórzem. Autorzy sprawdzali ich pokrycie z obszarami 10 × 10 × 10 mm wokół ±10, -15, -5 i nie podają w tekście głównym układu współrzędnych. Prawy zakręt czołowy dolny zaznaczamy umownie jako obszary 44 i 45 prawej półkuli, bo praca nie podaje jego współrzędnych w tekście głównym. Punkty prawej przedniej wyspy z badania Yu i in. (2010), 40, 12, -10, 42, 14, -12 i 42, 18, -6, leżą 1,5-4,6 mm od obszarów AAIC i MI, a ostatni 3,7 mm od AVI, więc zaznaczamy AAIC, MI i AVI, a punkt lewego prążkowia brzusznego, -18, 6, -6, 1,2 mm od skorupy i 4,7 mm od jądra półleżącego. Punkt lewego jądra ogoniastego, -18, 22, 12, leży 3,0 mm od jego siatki. Punkt lewej przedniej wyspy z badania Nicolle i in. (2011), -30, 26, 16, leży 6,9-7,2 mm od obszarów FOP4 i FOP5, a punkt -36, 17, -5 z porównania błędów z trafieniami 1,4-2,3 mm od AVI, AAIC i MI, a punkt przyśrodkowej kory przedczołowej, 3, 47, 25, 3,6-4,6 mm od obszarów 9m i d32. Badanie Lopez-Persem i in. (2016) podaje w tekście obszary zainteresowania z wcześniejszych metaanaliz, w tym -2, 40, -8 dla brzuszno-przyśrodkowej kory przedczołowej, który leży 3,6-6,5 mm od obszarów a24, s32, p32 i 10r. Badanie Yu i in. (2026) nie lokalizuje źródeł EEG, więc przedni zakręt obręczy zaznaczamy umownie (a24pr, p24pr, a32pr, p32pr). Współrzędne traktujemy jak układ MNI. Siatki kory i struktur podkorowych przygotowano w projekcie human-brain Amy Sterling (licencja MIT), z którego korzysta Atlas mózgu.