Co w nowym wydaniu?
- Jak Hülkenberg ominął bolid szybciej, niż mózg rozpoznaje obraz?
- Czy mózg z Alzheimerem może „dorobić” neurony?
- Dwa mózgi pod jedną czaszką? I co mają z tym wspólnego jelitodyszne?
Zapraszam do nowego wydania biuletynu NeuroEfektywnie 🧠 – owocnej i przyjemnej lektury 🙂
🔴 TEDxMościce 10 X 🔴 już po raz kolejny będę miał przyjemność stanąć na czerwonej kropce, ale tym razem na polskim biegunie ciepła, bo w Tarnowie.
Poruszę temat dlaczego „Twój mózg kłamie. I ma ku temu świetny powód…”, gdzie wyruszymy w podróż po meandrach neuronauki, szukając odpowiedzi na pytania:
🧠 Dlaczego niektórzy są przekonani, że mają rację, nawet gdy pokaże im się, że żyją w błędzie?
🧠 Dlaczego widzimy wzorce tam, gdzie ich nie ma?
🧠 Co, jeśli większość tego, co widzisz, słyszysz i pamiętasz, to starannie skonstruowane kłamstwo?
Być może Twój mózg nie pokazuje Ci rzeczywistości – być może konstruuje ją na podstawie przewidywań i nagród, dlatego w cyfrowym świecie algorytmów łatwiej mu uwierzyć w satysfakcjonujące kłamstwo niż w niewygodną prawdę…
🗓️ 10 października 2026
📍 Centrum Sztuki Mościce | Traugutta 1, Tarnów
🎟️ Bilety: csm.tarnow.pl
1.
🧠🏎️ Nico Hülkenberg ominął obracający się bolid w 0,14 sekundy - jak to możliwe dla mózgu?
Czyli szybciej niż Twój mózg zdąży rozpoznać, co w ogóle widzi…
Na tym wideo z Grand Prix Holandii bolid Gabriela Bortoleto obraca się na mokrym torze tuż przed nosem auta Nico Hülkenberga.
Od chwili, gdy wjeżdża na jego tor jazdy, do momentu minięcia upływa…
140 milisekund.
Przypomnijmy tutaj, że sam średni czas reakcji człowieka to ok. 230 ms (0,23 s)…
Tutaj kierownica Hülkenberga, według analizy czasu F1, zaczyna skręcać już po 0,007 s.
🚨 Tylko, że żaden ludzki mózg nie pracuje tak szybko…
Zespół Simona Thorpe’a sprawdził w EEG, ile czasu potrzebuje mózg, żeby rozpoznać, co przedstawia zdjęcie, które mignęło na ekranie.
Wyszło około 0,15 s.
Czyli cały unik trwał krócej niż Twój mózg potrzebuje, żeby zrozumieć, co widzi.
Okazuje się, że mózg Hülkenberga nie jest tu wyjątkiem.
Jak myślisz, skąd więc początek uniku już po 0,007 s?
To nie był refleks, a coś więcej.
Otto Lappi z Uniwersytetu Helsińskiego, który od lat bada wzrok kierowców wyścigowych, mówi New York Timesowi:
„Większość ich umiejętności to przewidywanie. Przewidywanie to sposób, w jaki mózg kupuje sobie czas”.
Najdziwniejsze?
Sam Hülkenberg mówił po wyścigu:
„Starałem się zareagować jak najpóźniej i po prostu instynktownie wybrałem stronę”.
Czekał, czy obracający się bolid zsunie się w górę, czy w dół toru.
Jego mózg najpewniej przez cały ten czas liczył, gdzie Bortoleto znajdzie się za chwilę…
więc kierownica mogła ruszyć, zanim obraz zdążył cokolwiek potwierdzić. F1 pisze to wprost – „skręca w lewo, przewidując jego trajektorię”.
👀 To przewidywanie widać w ruchach oczu.
Zespół Lappiego nagrał eye-trackerem zawodowego kierowcę wyścigowego, który w symulatorze jechał na granicy przyczepności.
Jego głowa i wzrok obracały się w stronę zakrętu około 0,65 s wcześniej niż sam bolid.
Czyli oczy były już w zakręcie, zanim auto zaczęło w niego wchodzić.
Robisz to samo, gdy nalewasz wodę do szklanki. Zakręcasz kran, zanim woda dojdzie do brzegu, bo mózg policzył już, kiedy się naleje. Kierowca robi to przy prędkościach, przy których 0,1 s to prawie 10 metrów toru.
To dlatego, według Lappiego, o klasie kierowcy nie decyduje sam refleks, tylko to, jak daleko w przód liczy jego mózg.
🔬 A czy taki mózg widać w skanerze?
Badacze z Uniwersytetu w Pizie porównali w MRI 11 zawodowych kierowców wyścigowych z 11 osobami, które jeżdżą na co dzień.
Kierowcy mieli gęstszą istotę szarą między innymi w polu podspoidłowym. To obszar, który pomaga trzymać w głowie mapę miejsca z lotu ptaka.
Im większa była ta gęstość u kierowcy, tym częściej stawał na podium.
W prostszych zadaniach ich mózgi angażowały mniejsze obszary, a wynik mieli taki sam jak reszta.
Co było pierwsze?
Tego te badania nie rozstrzygają. Porównano kierowców z resztą, a nie ten sam mózg przed karierą i po niej.
A czy Twój mózg kiedyś Cię wyprzedził w swojej reakcji niczym jak w filmie Matrix?
2.
🧠 A gdyby tak „dorobić” neuronów w chorobie Alzheimera?
Czy mózg zniszczony przez Alzheimera może jeszcze odbudować neurony?
Do tej pory uważało się, że nie za bardzo…
ale nowe badanie może stanowić punkt przełomowy.
🔬 Czy mózg tworzy nowe neurony?
Ogólnie – dorosły mózg tak, ale ma z tym ogromny kłopot. Nowe neurony powstają w nim rzadko i tylko w kilku miejscach, więc przy Alzheimerze najzwyczajniej nie nadąża za tym, co traci. Dostępne obecnie leki mogą chorobę co najwyżej spowolnić.
Zespół Peishenga Xu spróbował więc inaczej.
🔎 Zamiast szukać nowych neuronów, sięgnął po komórki, których w mózgu nie brakuje –
astrocyty. Odpowiadają one za sprzątanie i karmienie neuronów oraz dbają o ich otoczenie, jednak same sygnałów nie przesyłają.
A gdyby tak jednego z nich przestawić na działanie jak neuron?
👉 Klucz leży w białku – PTBP1. Dopóki jest w komórce, astrocyt pozostaje astrocytem. Kiedy go zabraknie, komórka zaczyna przestawiać się na działanie neuronu.
Brzmi dobrze, ale pojawia się inny problem…
Jak dostać się do wnętrza komórki w mózgu?
Drogę blokuje bariera krew-mózg – szczelne sito, przez które przechodzi niewiele.
Badacze więc ukryli przeciwciało w nanocząsteczce o średnicy 128 nm. Ta przechodziła już przez barierę i trafiała głównie do astrocytów. Tam przeciwciało oznacza PTBP1 jak worek z napisem „do wyrzucenia”, a komórka sama się go pozbywa.
DNA zostaje przy tym nietknięte. Po jakimś czasie białko wraca, więc to coś zgoła innego niż edycja genów, której nie da się tak łatwo cofnąć.
Ale po kolei…
Naukowcy najpierw sprawdzili to na ludzkich astrocytach w hodowli i na miniaturowych „mózgach” wyhodowanych z komórek macierzystych. Komórki przybierały kształt neuronów, a powstałe z nich neurony wysyłały sygnały zgodnie ze sobą jak prawdziwa sieć.
🐭 Potem przyszła kolej na myszy z chorobą podobną do Alzheimera. Dostały 2 zastrzyki w odstępie 8 dni.
Jaki był efekt tej kuracji?
Po kilku tygodniach odnajdywały ukrytą platformę w basenie niemal tak sprawnie jak zdrowe myszy. Wróciło im też budowanie gniazd, czyli mysi odpowiednik codziennych domowych czynności.
W ich mózgach przybyło neuronów, stan zapalny osłabł, a złogów amyloidu było mniej.
Czy to przełom?
Pomysł z przestawianiem astrocytów ma też sam w sobie burzliwą historię. Kilka lat temu zachwycił naukowców, a potem inne zespoły nie potrafiły powtórzyć tych wyników. Ta praca próbuje wyjaśnić dlaczego… ale od myszy do pacjenta droga bywa bardzo długa i wyboista.
Do tej pory przy Alzheimerze rozmawiało się głównie o tym, jak chorobę spowolnić.
To badanie pyta o coś innego: czy da się odbudować to, co już zniszczyła.
Obecnie recepta pozostaje ta sama:
Klucz to jak najwcześniejsze zdiagnozowanie choroby i włączenie leczenia spowalniającego postęp.
Dlatego tak ważny jest czas reakcji.
Gdy zauważysz pierwsze oznaki u siebie lub bliskich, nie lekceważ tego i skorzystaj z pomocy lekarskiej.
3.
🧠 Masz nie mózg, lecz mózgi? I nie chodzi o jelita...
Tak ostatnio twierdzą media, a prawda jest jeszcze o wiele ciekawsza…
Podręczniki od dziesięcioleci uczyły, że mózg ma jeden wspólny początek.
Czytasz ten post dzięki jednej części mózgu, a oddychasz dzięki drugiej i obie powstały z tych samych komórek… przynajmniej tak zakładano od dekad.
Aż do teraz…
Jedna rzecz tylko się nie zgadzała.
W laboratoriach od zawsze z nieznanego powodu naukowcy mieli problem z wyhodowaniem ludzkich neuronów tyłomózgowia.
Aby rozwiązać tę zagadkę zespół Kyle’a Loha cofnął się maksymalnie do momentu, przez który przeszedł każdy z nas – momentu, gdy zarodek dopiero nabiera kształtu.
Z tą różnicą, że zrobili to na myszach.
🔬 Użyli śledzenia rodowodu komórek (ang. lineage tracing). Polega to na dziedziczeniu oznaczenia, czyli oznaczona komórka przekazuje znacznik wszystkim potomkom – trochę jak nazwisko w drzewie genealogicznym.
Odkryli w ten sposób, że mózg (i tyłomózgowie) tworzą…
dwie osobne rodziny komórek. Powstają jednocześnie i nie zachodzą na siebie.
👉 Pierwsza buduje przód i środek mózgu, w tym przodomózgowie, którym myślisz, mówisz i planujesz.
👉 Druga buduje tyłomózgowie, leżące tuż nad rdzeniem kręgowym. To ono reguluje oddech i rytm serca, współreguluje sen i głód oraz steruje mięśniami twarzy i gardła.
Potem wyhodowali obie rodziny z ludzkich komórek macierzystych, zdolnych dać każdą komórkę ciała.
Jak myślisz, co się stało, gdy podali komórkom „od przodu” sygnały, które miały zamienić je w tył mózgu?
Nie dały się przestawić. Ich droga była już wyznaczona.
🧬 Widać to nawet w chromatynie, czyli w tym, jak komórka pakuje DNA. Od tego zależy, które geny ma pod ręką, a które chowa w szafie. Obie rodziny robią to inaczej, zanim powstanie pierwszy neuron.
Prawdopodobnie to dlatego przez lata trudno było wyhodować ludzkie neurony tyłomózgowia. Wcześniejsze próby najpewniej zaczynały od komórek „od przodu”… a z nich tyłu nie da się zrobić.
💡 Tym razem zespół zaczął od właściwej rodziny i wyhodował działające neurony ruchowe tyłomózgowia, czyli takie, które sterują mięśniami twarzy i przełyku.
Jest to istotne w przypadku SMA (rdzeniowego zaniku mięśni), jednej z głównych genetycznych przyczyn zgonów niemowląt, a także przy ALS. W obu chorobach część tych neuronów stopniowo przestaje działać, w wyniku czego chory traci zdolność przełykania, a potem oddychania.
Pnia mózgu nie da się pobrać od żywego pacjenta. Część jego neuronów można teraz wyhodować w naczyniu.
Czy to znaczy, że mamy dwa mózgi jak okrzyknęły to media?
Sam Loh mówi ostrożniej: to jeden organ, tyle że z dwóch części, które pracują razem. Stanford zgłosił też patenty związane z hodowlą komórek nerwowych.
Nie wszyscy badacze są przekonani, że te rodziny się nie mieszają. Rodowód prześledzono u myszy, a nie u ludzi.
Jednak ludzkie komórki zachowały się tak samo… każda rodzina trzymała się swojej drogi.
Najdziwniejsze?
Ten sam podział badacze znaleźli u kurczaka, ryby danio, a nawet u jelitodysznych – morskich zwierząt podobnych do robaków, z którymi łączy nas przodek sprzed 550 milionów lat. Stawiają hipotezę, że ewolucja wzięła dwa istniejące układy nerwowe i… zsunęła je w jedno miejsce.
O mnie:
Marcin P. Stopa
Jestem ekspertem w wykorzystaniu neuronauki i NeuroTechnologii w biznesie, marketingu oraz badaniach konsumenckich.
Jako Head of NeuroResearch w Neuroinsight Lab wykorzystuję najnowocześniejsze narzędzia takie jak EEG i eye-tracking wspierane przez AI do identyfikacji nieuświadomionych insightów konsumenckich. Celem mojego zespołu w Neuroinsight Lab jest dostarczanie rzetelnej wiedzy o mechanizmach ludzkiego umysłu, która zapewnia klientom przewagę konkurencyjną i sukces rynkowy. W ten sposób umożliwiamy firmom korzystanie z przewagi, którą mają takie firmy jak Apple, Microsoft, TikTok, Google, Procter and Gamble i nie tylko.
Jestem także współtwórcą Platformy NanoLearningowej SeeWidely.com umożliwiającej efektywny rozwój kompetencji pracowników w zaledwie 5 minut dziennie, która w 2023 r. została wyróżniona, zdobywając tytuł HR TECH Changer przyznawany przez Polskie Forum HR w partnerstwie z Pracuj Ventures. Dzięki implementacji zdobyczy (neuro)nauki SeeWidely.com wywiera pozytywny wpływ na sektor HR, rozwijając już ponad 300 organizacji, w tym topowe firmy z GPW i S&P500
Wierzę, że jednym z podstawowych celów naszego pokolenia jest stworzenie rozwiązań usprawniających nasze możliwości poznawcze, tak potrzebne do sprawnego funkcjonowania w coraz bardziej złożonym świecie.
Chętnie dzielę się swoją wiedzą o NeuroTechnologii, mózgu, praktycznym zastosowaniu neuronauki w marketingu, biznesie i na co dzień. Występowałem na scenach między innymi TEDx, Mobile Trends for Experts, SAP Lab, Linkedin Local, IKEA, Virtual Summit, DIMAQ, TXB.digital.
W skrócie: wykorzystuję i przekuwam wiedzę o funkcjonowaniu mózgu w praktyczne i efektywne rozwiązania biznesowe i działania marketingowe.
NeuroEfektywnie🧠
Źródła:
Źródła:
#1
[1] Formula 1. (2026, 23 sierpnia). ‘You’re a passenger’ – Nico Hulkenberg reacts to ‘scary’ near-miss with Audi team mate Gabriel Bortoleto in Dutch Grand Prix. Formula1.com. https://www.formula1.com/en/latest/article/youre-a-passenger-hulkenberg-reacts-to-scary-near-miss-with-bortoleto-in-dutch-gp.7A2olxVlsYv79xOIUtT8BX
[2] Vance, E. (2026, 5 września). The strange brain of an F1 driver. The New York Times (International Edition), A13.
[3] Thorpe, S., Fize, D., & Marlot, C. (1996). Speed of processing in the human visual system. Nature, 381(6582), 520-522. https://doi.org/10.1038/381520a0
[4] Lappi, O., Pekkanen, J., Krajnc, A., Iacono, L., Remonda, A., & Veas, E. (2025). The racer’s gaze: Visual strategy in high-speed sports expertise. Journal of Vision, 25(8), 16. https://doi.org/10.1167/jov.25.8.16
[5] Bernardi, G., Cecchetti, L., Handjaras, G., Sani, L., Gaglianese, A., Ceccarelli, R., Franzoni, F., Galetta, F., Santoro, G., Goebel, R., Ricciardi, E., & Pietrini, P. (2014). It’s not all in your car: Functional and structural correlates of exceptional driving skills in professional racers. Frontiers in Human Neuroscience, 8, 888. https://doi.org/10.3389/fnhum.2014.00888
[6] Bernardi, G., Ricciardi, E., Sani, L., Gaglianese, A., Papasogli, A., Ceccarelli, R., Franzoni, F., Galetta, F., Santoro, G., Goebel, R., & Pietrini, P. (2013). How skill expertise shapes the brain functional architecture: An fMRI study of visuo-spatial and motor processing in professional racing-car and naïve drivers. PLoS ONE, 8(10), e77764. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0077764
[7] Woods, D. L., Wyma, J. M., Yund, E. W., Herron, T. J., & Reed, B. (2015). Factors influencing the latency of simple reaction time. Frontiers in Human Neuroscience, 9, 131. https://doi.org/10.3389/fnhum.2015.00131
#2
[8] Wang, M., VanderVeen, B. N., Xu, Z.-X., Xu, Y., Mintzer, J., Murphy, A., Zhang, Q.-G., & Xu, P. (2026). Reverse the progression of Alzheimer’s disease through Nano-ERASER-based adult neuroregeneration. Cell Biomaterials, 100575. https://doi.org/10.1016/j.celbio.2026.100575
#3
[9] Jokhai, R. T., Dundes, C. E., Ahsan, H. S., Kang, R. S., Salomon-Shulman, R. E. A., Rajan, A., Kim, Y. S., Stanton, L. J., Xu, C., Do, S., McDonald, B. D., Andrade López, J. M., Urrutia, H. A., Greenfeld, H., Wong, A., Qu, Y., Petkovic, A. S., Miao, Y., Garcia, K. C., . . . Loh, K. M. (2026). Two parallel neural ectoderm progenitors contribute to the developing brain. Nature Neuroscience. Advance online publication. https://doi.org/10.1038/s41593-026-02433-7
[10] Peeples, L. (2026, 18 września). How to make a brain: New experiments challenge existing picture. Nature. https://www.nature.com/articles/d41586-026-02943-1
[11] Stanford Medicine. (2026, wrzesień). Human brain is two separate organs, Stanford Medicine-led research finds [Komunikat prasowy]. https://med.stanford.edu/news/all-news/2026/09/two-separate-brains.html
Rozmowa czy e-mail?
Chcesz dowiedzieć się jak neurobadania mogą pomóc w Twojej organizacji? Skontaktuj się z nami, używając formularza lub od razu zarezerwuj 30-minutową rozmowę w dogodnym dla siebie terminie.