Co w nowym wydaniu?
„Big Five” – czyli testy decydujące o pracy, ale niekoniecznie ukazujące prawdę…
Psychodeliki resetują mózg i… układ immunologiczny? Czy depresja i lęk mogą zaczynać się w układzie odpornościowym, nie tylko w mózgu?
Komórka skóry pobrana z Twojego ramienia może przekształcić się w komórkę sercową.
Zapraszam do nowego wydania biuletynu NeuroEfektywnie 🧠 – owocnej i przyjemnej lektury 🙂
1.
„Big Five” - czyli testy decydujące o pracy, ale niekoniecznie ukazujące prawdę…
Przez ponad 30 lat psychologia opierała się na modelu „Wielkiej Piątki” cech osobowości.
Teraz zespół z Vanderbilt University, analizując dane od 149 337 osób, odkrył, że ten model jest niekompletny.
Nowa struktura ujawnia sześć cech zamiast pięciu i trzy meta-cechy, w tym całkowicie nową – „dezinhibicję”.
Zespół pod kierunkiem Andrew Samo zastosował zaawansowaną analizę grafów taksonomicznych (TGA), która bada związki między pytaniami ankietowymi „od dołu do góry”, zamiast narzucać teoretyczną strukturę z góry, co pozwoliło jeszcze łatwiej zaobserwować wzorce.
Rezultat?
Oprócz znanej piątki (neurotyczność, sumienność, otwartość, ugodowość*, ekstrawersja*) pojawiły się odrębne cechy:
👉 towarzyskość (sociability)
👉 uczciwość (integrity)
👉 impulsywność (impulsivity)
*Ugodowość i ekstrawersja zostały podzielone/przekształcone w nowej strukturze.
Model generuje nowe pytania:
czy to, co wiemy o sobie, jest tak naprawdę…
fałszywą prostotą?
Czy przestarzałe testy zatrzymują Twój potencjał?
Jak wykorzystać nową naukę do realnej zmiany w ocenie siebie i innych?
Która z nowych cech była Twoją siłą, zanim o niej w ogóle usłyszałeś(-aś)?
2.
Psychedeliki resetują mózg i… układ immunologiczny?
Czy depresja i lęk mogą zaczynać się w układzie odpornościowym, nie tylko w mózgu?
Nowe badanie z Brigham and Women’s Hospital ujawnia, że psylocybina i MDMA (Ecstasy) działają znacznie głębiej niż dotychczas sądzono.
Te substancje nie tylko zmieniają percepcję – resetują „neuroimmunologiczne” połączenia między mózgiem a systemem obronnym organizmu.
Okazuje się, że przewlekły stres aktywuje komórki odpornościowe w mózgu (mikrogleje), które następnie wzmacniają reakcje lękowe w ciele migdałowatym.
To błędne koło: im więcej lęku, tym więcej zapalenia, tym więcej lęku…
Psychodeliki przerywają ten destrukcyjny cykl.
Badacze zaobserwowali, że już jedna dawka psylocybiny obniża aktywność prozapalnych komórek i jednocześnie zmniejsza reaktywność ciała migdałowatego na bodźce stresowe.
To jedno z pierwszych szczegółowych badań wykazujących, że psychodeliki działają nie tylko na percepcję, ale też na funkcjonowanie układu odpornościowego w mózgu.
To nie oznacza, że psychodeliki są lekarstwem w tej sytuacji. Daje to jednak podstawy do szukania bezpiczeniejszych i skuteczniejszych leków, których działanie pomoże w leczeniu depresji, lęku czy PTSD.
Być może w przyszłości będziemy leczyć lęk nie tylko psychoterapią, ale też modulując układ immunologiczny.
3.
To narodziny i śmierć komórki sercowej.
Patrzysz na coś, czego jeszcze 20 lat temu uznano by za niemożliwe.
Komórka skóry pobrana z Twojego ramienia może przekształcić się w komórkę sercową.
Komórki macierzyste iPSC (indukowane pluripotencjalne komórki macierzyste) można uzyskać z Twojej skóry czy krwi. Następnie w laboratorium przekształcić je w bijące komórki serca – kardiomiocyty. W ciągu 7-10 dni.
Na filmie widzisz kluczowy moment:
formowanie się sarkomerów – tych samych struktur kurczliwych, które sprawiają, że Twoje serce bije teraz, kiedy to czytasz.
Co dzieje się w tych 20 godzinach?
🔬 Komórka organizuje białka α-aktyniny w precyzyjne linie
💪 Tworzy się siatka sarkomerów o długości 1,6-2,2 mikrometra
❤️ Komórka zaczyna rytmicznie bić – samodzielnie
⚠️ A potem… zanika.
Dlaczego to ma znaczenie także dla Ciebie?
Te komórki już teraz służą do:
- Testowania leków – zanim trafią do pacjentów. Badania pokazują, że iPSC-kardiomiocyty wykrywają kardiotoksyczność leków z dokładnością niedostępną dla tradycyjnych metod.
- Modelowania chorób serca – naukowcy mogą odtworzyć Twoją chorobę w probówce. Kardiomiopatię, arytmię, wady rozwojowe. I testować, co zadziała właśnie dla Ciebie.
- Regeneracji serca – badania na naczelnych pokazały, że przeszczepione iPSC-kardiomiocyty mogą odbudować uszkodzony mięsień sercowy po zawale.
Ale jest haczyk.
Te komórki są wciąż niedojrzałe.
Przypominają serce płodu, a nie dorosłego człowieka. Krótsze sarkomery, brak struktur T-tubules, opieranie się na glikolizie zamiast na spalaniu tłuszczów.
Dlatego naukowcy pracują nad metodami dojrzewania: stymulacją elektryczną, wzorcowanymi podłożami, specjalnymi mediami hodowlanymi. Niektóre techniki zwiększają dojrzałość do 40-120 dni kultury.
Gdy rozwiążemy problem dojrzałości, medycyna personalizowana stanie się rzeczywistością.
Twoje własne komórki,
Twoja choroba,
Twoje leczenie.
I miejmy nadzieję, że taka przyszłość leczenia będzie kiedyś ratować nasze życia i zapewniać prawdziwą długowieczność.
O mnie:
Marcin P. Stopa
Jestem ekspertem w wykorzystaniu neuronauki i NeuroTechnologii w biznesie, marketingu oraz badaniach konsumenckich.
Jako Head of NeuroResearch w Neuroinsight Lab wykorzystuję najnowocześniejsze narzędzia takie jak EEG i eye-tracking wspierane przez AI do identyfikacji nieuświadomionych insightów konsumenckich. Celem mojego zespołu w Neuroinsight Lab jest dostarczanie rzetelnej wiedzy o mechanizmach ludzkiego umysłu, która zapewnia klientom przewagę konkurencyjną i sukces rynkowy. W ten sposób umożliwiamy firmom korzystanie z przewagi, którą mają takie firmy jak Apple, Microsoft, TikTok, Google, Procter and Gamble i nie tylko.
Jestem także współtwórcą Platformy NanoLearningowej SeeWidely.com umożliwiającej efektywny rozwój kompetencji pracowników w zaledwie 5 minut dziennie, która w 2023 r. została wyróżniona, zdobywając tytuł HR TECH Changer przyznawany przez Polskie Forum HR w partnerstwie z Pracuj Ventures. Dzięki implementacji zdobyczy (neuro)nauki SeeWidely.com wywiera pozytywny wpływ na sektor HR, rozwijając już ponad 300 organizacji, w tym topowe firmy z GPW i S&P500
Wierzę, że jednym z podstawowych celów naszego pokolenia jest stworzenie rozwiązań usprawniających nasze możliwości poznawcze, tak potrzebne do sprawnego funkcjonowania w coraz bardziej złożonym świecie.
Chętnie dzielę się swoją wiedzą o NeuroTechnologii, mózgu, praktycznym zastosowaniu neuronauki w marketingu, biznesie i na co dzień. Występowałem na scenach między innymi TEDx, Mobile Trends for Experts, SAP Lab, Linkedin Local, IKEA, Virtual Summit, DIMAQ, TXB.digital.
W skrócie: wykorzystuję i przekuwam wiedzę o funkcjonowaniu mózgu w praktyczne i efektywne rozwiązania biznesowe i działania marketingowe.
NeuroEfektywnie🧠
Źródła:
#1
[1] Samo, A., Garrido, L. E., Abad, F. J., Golino, H., McAbee, S. T., & Christensen, A. P. (2025). Revisiting the IPIP-NEO personality hierarchy with taxonomic graph analysis. European Journal of Personality, 0(0). https://doi.org/10.1177/08902070251352590
#2
[2] Chung, E.N., Lee, J., Polonio, C.M. et al. Psychedelic control of neuroimmune interactions governing fear. Nature 641, 1276–1286 (2025). https://doi.org/10.1038/s41586-025-08880-9
#3
[3] Burridge, P. W., Li, Y. F., Matsa, E., Wu, H., Ong, S. G., Sharma, A., Holmström, A., Chang, A. C., Coronado, M. J., Ebert, A. D., Knowles, J. W., Telli, M. L., Witteles, R. M., Blau, H. M., Bernstein, D., Altman, R. B., & Wu, J. C. (2016). Human induced pluripotent stem cell-derived cardiomyocytes recapitulate the predilection of breast cancer patients to doxorubicin-induced cardiotoxicity. Nature Medicine, 22(5), 547-556. https://doi.org/10.1038/nm.4087
[4] Clancy, C. E., & Santana, L. F. (2024). Advances in induced pluripotent stem cell-derived cardiac myocytes: Technological breakthroughs, key discoveries and new applications. The Journal of Physiology, 602(16), 3871-3892. https://doi.org/10.1113/JP282562
[5] Lian, X., Zhang, J., Azarin, S. M., Zhu, K., Hazeltine, L. B., Bao, X., Hsiao, C., Kamp, T. J., & Palecek, S. P. (2013). Directed cardiomyocyte differentiation from human pluripotent stem cells by modulating Wnt/β-catenin signaling under fully defined conditions. Nature Protocols, 8(1), 162-175. https://doi.org/10.1038/nprot.2012.150
[6] Lundy, S. D., Zhu, W. Z., Regnier, M., & Laflamme, M. A. (2013). Structural and functional maturation of cardiomyocytes derived from human pluripotent stem cells. Stem Cells and Development, 22(14), 1991-2002. https://doi.org/10.1089/scd.2012.0490
[7] Moretti, A., Bellin, M., Welling, A., Jung, C. B., Lam, J. T., Bott-Flügel, L., Dorn, T., Goedel, A., Höhnke, C., Hofmann, F., Seyfarth, M., Sinnecker, D., Schömig, A., & Laugwitz, K. L. (2013). Patient-specific induced pluripotent stem-cell models for long-QT syndrome. New England Journal of Medicine, 363(15), 1397-1409. https://doi.org/10.1056/NEJMoa0908679
[8] Sharma, A., Burridge, P. W., McKeithan, W. L., Serrano, R., Shukla, P., Sayed, N., Churko, J. M., Kitani, T., Wu, H., Holmström, A., Matsa, E., Zhang, Y., Kumar, A., Fan, A. C., Del Álamo, J. C., Mercola, M., Plews, J. R., & Wu, J. C. (2017). High-throughput screening of tyrosine kinase inhibitor cardiotoxicity with human induced pluripotent stem cells. Science Translational Medicine, 9(377), eaaf2584. https://doi.org/10.1126/scitranslmed.aaf2584
[9] Shiba, Y., Gomibuchi, T., Seto, T., Wada, Y., Ichimura, H., Tanaka, Y., Ogasawara, T., Okada, K., Shiba, N., Sakamoto, K., Ido, D., Shiina, T., Ohkura, M., Nakai, J., Uno, N., Kazuki, Y., Oshimura, M., Minami, I., & Ikeda, U. (2016). Allogeneic transplantation of iPS cell-derived cardiomyocytes regenerates primate hearts. Nature, 538(7625), 388-391. https://doi.org/10.1038/nature19815
[10] Yang, X., Pabon, L., & Murry, C. E. (2014). Engineering adolescence: Maturation of human pluripotent stem cell-derived cardiomyocytes. Circulation Research, 114(3), 511-523. https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.114.300558
Rozmowa czy e-mail?
Chcesz dowiedzieć się jak neurobadania mogą pomóc w Twojej organizacji? Skontaktuj się z nami, używając formularza lub od razu zarezerwuj 30-minutową rozmowę w dogodnym dla siebie terminie.