Co w nowym wydaniu?
W jakie NEUROmity najbardziej wierzymy?
Większy mózg, wyższe IQ?
Te sześciany się nie poruszają… pomimo iż Twój 🧠 mózg podpowiada Ci inaczej – dlaczego?
Sekretna sekwencja snu: jak nasz mózg naprawdę rzeźbi wspomnienia?
Neurony postępów w zadaniu – czyli jak na biologicznym poziomie wygląda intuicja.
Zapraszam do nowego wydania biuletynu NeuroEfektywnie 🧠 – owocnej i przyjemnej lektury 🙂
1.
🧠 W jakie NEUROmity najbardziej wierzymy?
Sprawdź, czy znasz je wszystkie i czy przypadkiem wciąż nie wierzysz w nie 😉
Na co dzień, w pracy czy na Linkedin można spotkać ogrom różnych neuromitów, które wprowadzają nas w błąd.
18 marca co roku obchodzimy Europejski Dzień Mózgu, dlatego warto zadać sobie pytanie, czy to co myślimy, że wiemy o mózgu jest tak naprawdę prawdą 😉
Które neuromity są najpopularniejsze? W które najczęściej wierzymy?
Sprawdzili to naukowcy na grupie 3877 osób z trzech kategorii: ogółu społeczeństwa, nauczycieli oraz osób z wyższą ekspozycją na neuronaukę.
W które neuromity najczęściej wierzono?
(% błędnych odpowiedzi – mit – błędne zdanie z testu, z którym się zgadzano)
93% – style uczenia się:
❌ „Ludzie uczą się lepiej, gdy otrzymują informacje w preferowanym stylu uczenia się”
✅ Badania zaprzeczają istnieniu stylów uczenia się. Różnimy się nie stylem nauki, a tempem, łatwością, możliwościami i motywacją do tego, jak się uczymy.
76% – widzenie liter od tyłu w dysleksji:
❌ „Częstym objawem dysleksji jest widzenie liter od tyłu.”
✅ Dysleksja to przede wszystkim zaburzenie przetwarzania fonologicznego – trudność z dekodowaniem dźwięków mowy.
64% – lewo- i prawopółkulowcy:
❌ „Niektórzy z nas mają dominującą lewą półkulę mózgu, a niektórzy prawą półkulę, co pomaga wyjaśnić różnice w uczeniu się.”
✅ Badanie z 2013 roku na ponad 1000 osób z wykorzystaniem fMRI pokazało, że używamy obu półkul mózgu i żadna z nich nie jest dominująca.
59% – efekt Mozarta:
❌ „Słuchanie muzyki klasycznej zwiększa zdolność rozumowania dzieci.”
✅ Metaanalizy nie potwierdziły trwałego wpływu na inteligencję.
59% – cukier zmniejsza uwagę:
❌ „Dzieci są mniej uważne po spożyciu słodkich napojów i/lub przekąsek.”
✅ Podwójnie ślepe badania nie wykazały związku, a obserwowany efekt to najprawdopodobniej placebo u rodziców.
36% – używamy tylko 10% mózgu:
❌ „Wykorzystujemy tylko 10% naszego mózgu.”
✅ Nawet gdy śpimy, nasz mózg zachowuje dużą aktywność. Badania z fMRI dają wgląd w aktywność mózgu, która nawet przy prostych czynnościach pozostaje w różnych stopniach aktywności.
Najgorsze w tym wszystkim jest to, że wiele z nich ma wpływ na nasze działania związane z nauką własną lub innych, produktywnością, życiem i pracą, co oznacza, że często podejmujemy działania, które kompletnie nic nie dają, a w niektórych przypadkach wręcz szkodzą.
Co ciekawe, nauczyciele średnio wcale nie wypadli lepiej (56% błędnych odpowiedzi) pod kątem odpowiedzi w porównaniu do opinii publicznej (68% błędnych odpowiedzi). To straszne biorąc pod uwagę, że odpowiadają za naukę przyszłych pokoleń…
Który z tych mitów najbardziej Cię zaskoczył?
2.
🧠 Większy mózg, wyższe IQ?
Czy wielkość mózgu ma znaczenie? A może większy mózg to wyższe IQ i większe szanse na sukces w edukacji czy życiu?
Zwerbowano ponad 500 000 badanych, by to sprawdzić, a odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna…
👉 Czy wielkość mózgu sprawia, że jako ludzie jesteśmy wyjątkowi?
Nie do końca, gdyż zarówno słonie, jak i wieloryby mają o wiele większe mózgi…
👉 To może wielkość mózgu względem wielkości ciała?
Też nie, bo choćby myszy zachowują podobne proporcje (1:40), a mrówki byłyby królami świata (1:7)…
Naukowcy więc zaczęli dogłębniej analizować ten temat, przyglądając się wszystkim innym składowym jak ilość czy proporcje istoty szarej, białej itd.
🔎 Badanie z 2018 roku było największym tego typu próbującym to wyjaśnić. Zwerbowano do niego 502 617 osób, z czego na ponad 100 000 wykonano MRI. W trakcie tego badania, mając już do dyspozycji skany mózgu ponad 15 000 uczestników, zabrano się za pierwsze ustalenia. Co odkryto?
Większa całkowita objętość mózgu (TBV) ma pozytywny związek z:
𝟭. 𝗶𝗻𝘁𝗲𝗹𝗶𝗴𝗲𝗻𝗰𝗷𝗮̨ 𝗽ł𝘆𝗻𝗻𝗮̨ – wzrost TBV o 100 cm3 w populacji oznacza wzrost oczekiwanej inteligencji płynnej o 0,14.
𝟮. 𝗼𝘀𝗶𝗮̨𝗴𝗻𝗶𝗲̨𝗰𝗶𝗮𝗺𝗶 𝘄 𝗲𝗱𝘂𝗸𝗮𝗰𝗷𝗶 – wzrost TBV o 100 cm3 oznaczał wzrost oczekiwanej edukacji o 0,4 r.
Aby zachować skalę, należy dodać, że przeciętny mózg ma objętość ok. 1350 cm3.
Czy oznacza to, że większy mózg to większa odpowiedzialność? To znaczy, wyższy poziom inteligencji płynnej?
Być może częściowo – jednak należy pamiętać, że to daleko idące uogólnienie. Należy tutaj brać pod uwagę o wiele więcej zmiennych niż sama całkowita objętość mózgu i nie spodziewać się też spektakularnych różnic.
Część naukowców również wskazuje, że bardziej istotne w kontekście inteligencji od samej całkowitej objętości mózgu jest objętość płata czołowego i objętość istoty szarej, która jest gęsta w ciałach komórek nerwowych i synapsach.
3.
Te sześciany się nie poruszają… pomimo iż Twój 🧠 mózg podpowiada Ci inaczej - dlaczego?
W tej iluzji szybkie zmiany kolorów białego, czarnego i szarego powodują wrażenie ruchu, pomimo iż sześciany pozostają dokładnie w tym samym miejscu.
To właśnie biały jest traktowany przez nasz mózg jako „lepiej oświetlony” element, a czarny jako „zaciemniony”.
Odpowiednie ich użycie, zwłaszcza z kolorem szarym, daje nie tylko wrażenie trójwymiarowości na powierzchniach dwuwymiarowych (wszelkie elementy interaface z efektem cienia), ale nawet efekt ruchu, jeśli ich zmiany następują w odpowiednich sekwencjach i czasie. Kluczowym elementem jest tu zmiana kolorystyczna.
Nasz mózg jako jeden z systemów rozpoznawania ruchu traktuje szybkie zmiany w obrębie brzegów obiektu (światło i cień). Równocześnie tak jak w tym przypadku, nie ma znaczenia faktyczne przesunięcie się realnych ram granicy obrazu w przestrzeni, gdyż ich predykcji dokonuje automatycznie mózg – czego efektem jest pozorny ruch sześcianów.
Ciekawostki:
🧠 Zakrycie strzałek nie zmniejsza efektu ruchu.
🧠 Jeśli zaczniesz bardzo szybko mrugać, możesz zmniejszyć siłę tego efektu, a nawet zatrzymać ruch sześcianów.
🧠 Nasz mózg zadziwiająco łatwo przypisuje również ruch połączeniu kolorów niebieskiego i czerwonego… co jest świetnym tematem na kolejny post.
4.
Sekretna sekwencja snu: jak nasz mózg naprawdę rzeźbi wspomnienia.
Możesz przespać 8 godzin i… obudzić się bez kluczowych wspomnień w głowie. Co się tak naprawdę liczy?
Nie ilość, a porządek snu – biologiczny „algorytm”, który rozstrzyga, co zostaje z Tobą na zawsze.
Najnowsze badania pokazują:
ważna jest nie tylko liczba godzin snu, ale i kolejność jego faz.
Naukowcy potwierdzili, że tylko odpowiednia sekwencja NREM → REM pozwala zachować najlepsze wspomnienia, a złamanie tej zasady…
…niszczy je zamiast utrwalać.
Zespół z Uniwersytetu Michigan, korzystając z modeli komputerowych i badań na myszach, odkrył, że podczas snu NREM „wzmacniamy” kluczowe wspomnienia, a REM… usuwa te zbędne, nakładające się lub mylące.
Dzięki temu każdy dzień pozostaje uporządkowany, a nieistotne detale znikają.
Złamanie tej kolejności, czyli przezwyciężenie naturalnego cyklu biologicznego prowadzi do utraty nowych informacji zamiast ich archiwizacji.
Co ciekawe, kluczowe znaczenie mają poziomy acetylocholiny – to one decydują, które neurony zostaną „zapisane” na dłużej, a które zostaną wyciszone.
Ile ważnych wspomnień przepadło przez jedną źle przespaną noc?
Kiedy ostatni raz świadomie wybrałeś(-aś) jakość snu ponad „produktywność”?
Czy zadbasz o sen lepiej, jeśli to on decyduje o tym, kim jesteś – i co pamiętasz?
A może firmy i liderzy powinni inwestować w edukację o jakości snu pracowników zamiast w kolejne aplikacje produktywności?
5.
Neurony postępów w zadaniu - czyli jak na biologicznym poziomie wygląda intuicja.
Masz czasem wrażenie, że Twój mózg „wie”, co będzie dalej, zanim jeszcze Ty zdążysz podjąć decyzję?
Naukowcy z Oxfordu odkryli komórki w korze czołowej przyśrodkowej, które nazwali „goal-progress cells” – neurony śledzące postęp w realizacji celu. Te niezwykłe komórki mapują nie tylko miejsce w przestrzeni behawioralnej, ale też jak daleko jesteśmy od osiągnięcia zamierzonego rezultatu.
Kiedy myszy po raz pierwszy wykonywały nowe warianty zadania, neurony potrafiły przewidzieć następne akcje na podstawie zrozumienia abstrakcyjnej struktury zadania – jeszcze przed tym, jak myszy wykonały pierwsze ruchy.
To mogłoby być początkiem do wyjaśnienia, dlaczego niektórzy liderzy mają intuicję strategiczną – ich mózg nieustannie modeluje przyszłe scenariusze i automatycznie wybiera najskuteczniejszą drogę do celu. W biznesie i marketingu mechanizm ten mógłby odpowiadać za zdolność antycypowania potrzeb klientów oraz przewidywania trendów rynkowych.
Kiedy ostatnio Twoja intuicja okazała się trafna?
O mnie:
Marcin P. Stopa
Jestem ekspertem w wykorzystaniu neuronauki i NeuroTechnologii w biznesie, marketingu oraz badaniach konsumenckich.
Jako Head of NeuroResearch w Neuroinsight Lab wykorzystuję najnowocześniejsze narzędzia takie jak EEG i eye-tracking wspierane przez AI do identyfikacji nieuświadomionych insightów konsumenckich. Celem mojego zespołu w Neuroinsight Lab jest dostarczanie rzetelnej wiedzy o mechanizmach ludzkiego umysłu, która zapewnia klientom przewagę konkurencyjną i sukces rynkowy. W ten sposób umożliwiamy firmom korzystanie z przewagi, którą mają takie firmy jak Apple, Microsoft, TikTok, Google, Procter and Gamble i nie tylko.
Jestem także współtwórcą Platformy NanoLearningowej SeeWidely.com umożliwiającej efektywny rozwój kompetencji pracowników w zaledwie 5 minut dziennie, która w 2023 r. została wyróżniona, zdobywając tytuł HR TECH Changer przyznawany przez Polskie Forum HR w partnerstwie z Pracuj Ventures. Dzięki implementacji zdobyczy (neuro)nauki SeeWidely.com wywiera pozytywny wpływ na sektor HR, rozwijając już ponad 300 organizacji, w tym topowe firmy z GPW i S&P500
Wierzę, że jednym z podstawowych celów naszego pokolenia jest stworzenie rozwiązań usprawniających nasze możliwości poznawcze, tak potrzebne do sprawnego funkcjonowania w coraz bardziej złożonym świecie.
Chętnie dzielę się swoją wiedzą o NeuroTechnologii, mózgu, praktycznym zastosowaniu neuronauki w marketingu, biznesie i na co dzień. Występowałem na scenach między innymi TEDx, Mobile Trends for Experts, SAP Lab, Linkedin Local, IKEA, Virtual Summit, DIMAQ, TXB.digital.
W skrócie: wykorzystuję i przekuwam wiedzę o funkcjonowaniu mózgu w praktyczne i efektywne rozwiązania biznesowe i działania marketingowe.
NeuroEfektywnie🧠
Źródła:
#1
[1] Neuromyths in education: Prevalence and predictors of misconceptions among teachers; Sanne Dekker, Nikki C. Lee, Paul Howard-Jones, Jelle Jolles https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyg.2012.00429/
[2] Neuroscience and education: Myths and messages, Paul Howard-Jones, https://www.researchgate.net/publication/266945518_Neuroscience_and_education_Myths_and_messages
#2
[3] Nave, G., Jung, W. H., Karlsson Linnér, R., Kable, J. W., & Koellinger, P. D. (2019). Are bigger brains smarter? Evidence from a large-scale preregistered study. Psychological Science, 30(1), 43–54. https://doi.org/10.1177/0956797618808470
[4] Lee, J. J., McGue, M., Iacono, W. G., Michael, A. M., & Chabris, C. F. (2019). The causal influence of brain size on human intelligence: Evidence from within-family phenotypic associations and GWAS modeling. Intelligence, 75, 48–58. https://doi.org/10.1016/j.intell.2019.01.011
[5] Adams, H. H. H., Hibar, D. P., Chouraki, V., Stein, J. L., Nyquist, P. A., Rentería, M. E., Trompet, S., Arias-Vasquez, A., Seshadri, S., Desrivières, S., Beecham, A. H., Jahanshad, N., Wittfeld, K., Van der Lee, S. J., Abramovic, L., Alhusaini, S., Amin, N., Andersson, M., … Ikram, M. A. (2016). Novel genetic loci underlying human intracranial volume identified through genome-wide association. Nature Neuroscience, 19(12), 1569–1582. https://doi.org/10.1038/nn.4398
[6] Herculano-Houzel, S. (2009). The human brain in numbers: A linearly scaled-up primate brain. Frontiers in Human Neuroscience, 3, Article 31. https://doi.org/10.3389/neuro.09.031.2009
[7] Lechtenberg, K. (2014, 24 maja). Ask a neuroscientist: Does a bigger brain make you smarter? NeuWrite West (Stanford Neuroblog). http://www.neuwritewest.org/blog/2014/5/23/ask-a-neuroscientist-does-a-bigger-brain-make-you-smarter
#3
[8] Adelson, E. H., & Bergen, J. R. (1985). Spatiotemporal energy models for the perception of motion. Journal of the Optical Society of America A, 2(2), 284-299. doi:10.1364/JOSAA.2.000284
[9] Grafika – nie udało ustalić mi się źródła pochodzenia grafiki – jeśli wiesz skąd pochodzi daj koniecznie znać! 🙂
#4
[10] Satchell M, Butel-Fry E, Noureddine Z, Simmons A, Ognjanovski N, et al. (2025) Cholinergic modulation of neural networks supports sequential and complementary roles for NREM and REM states in memory consolidation. PLOS Computational Biology 21(6): e1013097. https://doi.org/10.1371/journal.pcbi.1013097
#5
[11] El-Gaby, M., Harris, A.L., Whittington, J.C.R. et al. A cellular basis for mapping behavioural structure. Nature 636, 671–680 (2024).
Rozmowa czy e-mail?
Chcesz dowiedzieć się jak neurobadania mogą pomóc w Twojej organizacji? Skontaktuj się z nami, używając formularza lub od razu zarezerwuj 30-minutową rozmowę w dogodnym dla siebie terminie.