Co w nowym wydaniu?
- 🚨To nie Ty się wypalasz. To Twój 🧠 mózg broni się przed systemem, w którym przyszło mu funkcjonować.
- 🧠 Prawie połowa Twojego mózgu to NIE są neurony.
- Tylko 0,4% badań dotyczy dorosłych przez co 89% osób po 40. roku życia nigdy nie otrzyma odpowiedniej diagnozy.
- Czy można kupić sobie publikację naukową?
Zapraszam do nowego wydania biuletynu NeuroEfektywnie 🧠 – owocnej i przyjemnej lektury 🙂
1.
🚨 To nie Ty się wypalasz.
To Twój 🧠 mózg broni się przed systemem, w którym przyszło mu funkcjonować.
Przez lata wmawiano nam, że wypalenie zawodowe to wynik osobistej porażki: braku odporności, złego zarządzania czasem, niewystarczającej motywacji.
Neuronauka pokazuje druzgocącą prawdę: wypalenie nie jest jedynie stanem umysłu.
To biopsychologiczna odpowiedź Twojego mózgu i ciała na środowisko, które systematycznie przekracza jego biologiczne granice.
To nie jest Twoja wina.
Tak po prostu działa mózg.
Oto co dzieje się w Twojej głowie, kiedy czujesz, że „masz dość”:
🧠 1. Przeciążenie Obwodów Wykonawczych (Kora Przedczołowa)
Twoja kora przedczołowa – centrum dowodzenia odpowiedzialne za koncentrację, podejmowanie decyzji i planowanie – ma ograniczoną przepustowość. Współczesna praca z jej nieustannymi powiadomieniami, presją na multitasking i ciągłym przełączaniem kontekstu działa jak atak DDoS na ten kluczowy obszar mózgu.
Efekt?
Mgła mózgowa, paraliż decyzyjny i uczucie bycia przytłoczonym najprostszymi zadaniami. To nie „lenistwo”, a bezpiecznik, który wybiła Twoja kora przedczołowa, aby chronić się przed trwałym uszkodzeniem.
📉 2. Toksyczny Koktajl Hormonalny (Ciało Migdałowate i Kortyzol)
Chroniczny stres, niepewność i poczucie braku kontroli utrzymują Twoje ciało migdałowate w stanie permanentnego alarmu. Zalewa ono Twój organizm kortyzolem – hormonem stresu.
Krótkoterminowo kortyzol mobilizuje.
Długoterminowo – jest neurotoksyną.
Efekt?
Badania (m.in. autorstwa Soni Lupien) pokazują, że długotrwała ekspozycja na wysoki poziom kortyzolu dosłownie kurczy hipokamp – strukturę kluczową dla pamięci i uczenia się. Zaczynasz zapominać, masz problemy z nauką nowych rzeczy i czujesz się ciągle poddenerwowany(-a). To fizyczny wpływ stresu na architekturę Twojego mózgu.
⚡ 3. Awaria Systemu Nagrody (Dopamina)
Twój mózg jest zaprogramowany do poszukiwania nagród. Kiedy wysiłek wkładany w pracę znacząco i stale przewyższa otrzymywane wzmocnienie (nie tylko finansowe, ale też poczucie sensu, autonomii czy docenienia), dochodzi do obniżenia reaktywności układu nagrody – mechanizmu kluczowego dla motywacji i odczuwania przyjemności.
Efekt?
Anhedonia – niezdolność do odczuwania przyjemności, nawet z rzeczy, które kiedyś Cię cieszyły. Głębokie poczucie apatii i cynizmu. To nie „narzekanie”. To neurologiczny sygnał, że równowaga między wysiłkiem a nagrodą została krytycznie naruszona.
Objawy wypalenia, które bierzemy za słabość charakteru, są w rzeczywistości strategią przetrwania naszego mózgu w nienaturalnym dla niego środowisku.
System, w którym pracujemy, został zaprojektowany dla maszyn, a nie dla ludzkiej biologii.
Czas przestać „naprawiać” ludzi, a zacząć projektować środowiska pracy, które nie niszczą ich mózgów.
👉 Udostępnij, aby inni mogli się o tym dowiedzieć.
2.
Prawie połowa Twojego mózgu to NIE są neurony
Większość sądzi, że mózg to głównie neurony. Okazuje się, że to mit.
..
…dlatego, że w Twojej głowie jest więcej mikroglejów niż myślisz.
W rzeczywistości prawie połowa komórek w Twoim mózgu to komórki glejowe – niewidzialni strażnicy, którzy działają 24/7, chroniąc Twoje myśli.
Mikrogleje to komórki przypominające ośmiornice, które nieustannie patrolują każdy milimetr Twojego mózgu.
Co robią?
⚡ Usuwają „śmieci” neuronalne – martwe komórki, toksyny i niepotrzebne białka
🔧 Naprawiają uszkodzenia – gdy neuron zostaje uszkodzony, mikroglej natychmiast reaguje
✂️ „Przycinają” nadmiarowe połączenia – usuwają słabe synapsy, wzmacniając te ważne
🚨 Wykrywają zagrożenia – rozpoznają infekcje, stany zapalne czy urazy przed tobą
Ale to dopiero początek…
🧩 Mikroglej = Architekt Twojej inteligencji
W chorobie Alzheimera mikrogleje przestają działać prawidłowo.
Zamiast chronić neurony, zaczynają je atakować.
W depresji mikrogleje produkują nadmiar substancji zapalnych, które „mgłą” spowijają Twój mózg.
💡 Jak możesz wesprzeć swoje mikrogleje?
- Sen 7-9 h dziennie – podczas głębokiego snu system glimfatyczny (zależny od astrocytów) najefektywniej usuwa produkty przemiany materii z mózgu
- Regularne ćwiczenia – zwiększają produkcję BDNF, który odżywia mikrogleje
- Dieta bogata w omega-3 – EPA i DHA to „paliwo” dla komórek glejowych
- Ograniczenie stresu chronicznego – stres przeprogramowuje mikrogleje na tryb destrukcyjny
W każdej sekundzie miliardy mikrogleji walczy o zdrowie Twojego mózgu.
Te komórki „pamiętają” każdą infekcję, uraz czy stres, jaki przeżył Twój mózg.
To żywa biblioteka Twojej neurobiologicznej historii, pracująca bez przerwy, by chronić to, co najcenniejsze – Twój mózg.
3.
Tylko 0,4% badań dotyczy dorosłych przez co 89% osób po 40. roku życia nigdy nie otrzyma odpowiedniej diagnozy.
Co więcej, przyczynia się to do:
- o średnio 6 lat krótszego życia
- 2,6x większej szansy na demencję
- 6x większe ryzyko wtargnięcia na własne życie
- wyższego wskaźnika niemal wszystkich chorób psychicznych
A mowa o…
Autyzmie.
Najczęściej kojarzony z młodymi osobami.
Niemal cała wiedza naukowa o autyzmie dotyczy dzieci i młodzieży – tylko 0,4% badań analizuje osoby dojrzałe. To oznacza, że wyzwania setek tysięcy osób w „srebrnym wieku” są niewidzialne dla systemu zdrowia, nauki i społeczeństwa.
Co jeszcze bardziej przerażające, to fakt, że aż 97% osób z autyzmem w wieku 60+ nie miało wcześniej postawionej diagnozy.
To oznacza, że miliony ludzi nie rozumie, dlaczego świat wydaje się im tak trudny.
Badania neuroobrazowe pokazują, że dorośli z autyzmem rozwinęli niezwykłą zdolność maskowania. Ich mózg przez dekady nauczył się kompensować różnice neurologiczne, tworząc alternatywne ścieżki neuronalne.
To jak gdyby przejść przez życie, używając słabszej ręki jako dominującej – można się nauczyć, ale kosztuje to ogromną energię.
Kora przedczołowa u dorosłych autycznych wykazuje wzmożoną aktywność podczas interakcji społecznych – mózg dosłownie pracuje na najwyższych obrotach, żeby „udawać” neurotypowość. To dlatego wielu z nich czuje się wyczerpanych po spotkaniach towarzyskich.
Wszystko to ma realne przełożenie na jakość życia, pracę zawodową, zdrowie psychiczne i społeczne wykluczenie osób dorosłych w spektrum autyzmu — nawet jeśli nigdy nie otrzymały formalnej diagnozy.
🇵🇱 W Polsce szacuje się, że wciąż mamy więcej niezdiagnozowanych osób w spektrum autyzmu niż zdiagnozowanych.
Jak zatem zmienić system, który przez dekady nie dostrzegał tej grupy?
Co musiałoby się wydarzyć, by zdrowie psychiczne i fizyczne starszych dorosłych w spektrum autyzmu przestało być tematem tabu?
4.
Czy można kupić sobie publikację naukową?
Tak, i to łatwiej niż myślisz.
Tysiące badań pod znakiem zapytania…
Setki tysięcy artykułów i miliony cytowań z „podejrzanych” tytułów – efekt skali, który trudno ignorować.
Każdego tygodnia naukowcy otrzymują e-maile od „czasopism naukowych”, które za 500-2000$ opublikują dosłownie wszystko – bez żadnej weryfikacji merytorycznej.
Te „drapieżne czasopisma” to prawdziwa plaga współczesnej nauki, która może całkowicie zniszczyć wiarygodność badań naukowych.
Ale jak na taką skalę odróżnić ziarno od plew?
Można by pokusić się o stwierdzenie, że problemem jest tutaj jak zwykle AI, ale…
AI w tym przypadku przychodzi z pomocą.
Naukowcy z University of Colorado Boulder stworzyli model AI, który automatycznie przeskanował ponad 15 000 czasopism i wykryło ponad 1000 podejrzanych publikacji – w tym takie, które nigdy wcześniej nie znalazły się na żadnej „czarnej liście”.
System analizuje wszystko: od składu rady redakcyjnej, przez błędy gramatyczne na stronie, po nietypowo krótkie czasy recenzji i nadmierną autocytację autorów.
Najgorsze?
Te fałszywe czasopisma opublikowały już setki tysięcy artykułów, które zostały zacytowane miliony razy przez innych badaczy.
To jak efekt domina – jeśli fundamenty nauki kruszeją się, cała wiedza może się zawalić.
AI nie jest perfekcyjne i potrzebuje ludzkiej weryfikacji, ale stanowi pierwszy „firewall dla nauki” w erze, gdy jakość badań jest coraz częściej kwestionowana.
W zaprezentowanym modelu to zawsze na koniec badacz oceniał publikację i decydował gdzie ją zakwalifikować.
Dlatego pomimo wszechobecnej pomocy AI wciąż bezcennym zasobem będą eksperci nie tylko posiadający wiedzę, ale także potrafiący ocenić i zweryfikować prawdziwość innych treści.
Nie wystarczy przeczytać „badania naukowego” – trzeba je jeszcze zrozumieć i potrafić ocenić w perspektywie metodologii, rzetelności i w kontekście pozostałej wiedzy naukowej i badań.
O mnie:
Marcin P. Stopa
Jestem ekspertem w wykorzystaniu neuronauki i NeuroTechnologii w biznesie, marketingu oraz badaniach konsumenckich.
Jako Head of NeuroResearch w Neuroinsight Lab wykorzystuję najnowocześniejsze narzędzia takie jak EEG i eye-tracking wspierane przez AI do identyfikacji nieuświadomionych insightów konsumenckich. Celem mojego zespołu w Neuroinsight Lab jest dostarczanie rzetelnej wiedzy o mechanizmach ludzkiego umysłu, która zapewnia klientom przewagę konkurencyjną i sukces rynkowy. W ten sposób umożliwiamy firmom korzystanie z przewagi, którą mają takie firmy jak Apple, Microsoft, TikTok, Google, Procter and Gamble i nie tylko.
Jestem także współtwórcą Platformy NanoLearningowej SeeWidely.com umożliwiającej efektywny rozwój kompetencji pracowników w zaledwie 5 minut dziennie, która w 2023 r. została wyróżniona, zdobywając tytuł HR TECH Changer przyznawany przez Polskie Forum HR w partnerstwie z Pracuj Ventures. Dzięki implementacji zdobyczy (neuro)nauki SeeWidely.com wywiera pozytywny wpływ na sektor HR, rozwijając już ponad 300 organizacji, w tym topowe firmy z GPW i S&P500
Wierzę, że jednym z podstawowych celów naszego pokolenia jest stworzenie rozwiązań usprawniających nasze możliwości poznawcze, tak potrzebne do sprawnego funkcjonowania w coraz bardziej złożonym świecie.
Chętnie dzielę się swoją wiedzą o NeuroTechnologii, mózgu, praktycznym zastosowaniu neuronauki w marketingu, biznesie i na co dzień. Występowałem na scenach między innymi TEDx, Mobile Trends for Experts, SAP Lab, Linkedin Local, IKEA, Virtual Summit, DIMAQ, TXB.digital.
W skrócie: wykorzystuję i przekuwam wiedzę o funkcjonowaniu mózgu w praktyczne i efektywne rozwiązania biznesowe i działania marketingowe.
NeuroEfektywnie🧠
Źródła:
#1
[1] Arnsten, A. F. T. (2009). Stress signalling pathways that impair prefrontal cortex structure and function. Nature Reviews Neuroscience, 10(6), 410–422. https://doi.org/10.1038/nrn2648
[2] Bakker, A. B., Killmer, C. H., Siegrist, J., & Schaufeli, W. B. (2000). Effort-reward imbalance and burnout among nurses. Journal of Advanced Nursing, 31(4), 884–891. https://doi.org/10.1046/j.1365-2648.2000.01361.x
[3] Blix, E., Perski, A., Berglund, H., & Savic, I. (2013). Long-term occupational stress is associated with regional reductions in brain tissue volumes. PLoS ONE, 8(6), Article e64065. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0064065
[4] Der-Avakian, A., & Markou, A. (2012). The neurobiology of anhedonia and other reward-related deficits. Trends in Neurosciences, 35(1), 68–77. https://doi.org/10.1016/j.tins.2011.11.005
[5] Diestel, S., Cosmar, M., & Schmidt, K. H. (2013). Burnout and impaired cognitive functioning: The role of executive control in the performance of cognitive tasks. Work & Stress, 27(2), 164–180. https://doi.org/10.1080/02678373.2013.790243
[6] Golkar, A., Johansson, E., Kasahara, M., Osika, W., Perski, A., & Savic, I. (2014). The influence of work-related chronic stress on the regulation of emotion and on functional connectivity in the brain. PLoS ONE, 9(9), Article e104550. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0104550
[7] Lupien, S. J., de Leon, M., de Santi, S., Convit, A., Tarshish, C., Nair, N. P., Thakur, M., McEwen, B. S., Hauger, R. L., & Meaney, M. J. (1998). Cortisol levels during human aging predict hippocampal atrophy and memory deficits. Nature Neuroscience, 1(1), 69–73. https://doi.org/10.1038/271
[8] Lupien, S. J., Juster, R. P., Raymond, C., & Marin, M. F. (2018). The effects of chronic stress on the human brain: From neurotoxicity, to vulnerability, to opportunity. Frontiers in Neuroendocrinology, 49, 91–105. https://doi.org/10.1016/j.yfrne.2018.02.001
[9] Lupien, S. J., Maheu, F., Tu, M., Fiocco, A., & Schramek, T. E. (2007). The effects of stress and stress hormones on human cognition: Implications for the field of brain and cognition. Brain and Cognition, 65(3), 209–237. https://doi.org/10.1016/j.bandc.2007.02.007
[10] Lupien, S. J., McEwen, B. S., Gunnar, M. R., & Heim, C. (2009). Effects of stress throughout the lifespan on the brain, behaviour and cognition. Nature Reviews Neuroscience, 10(6), 434–445. https://doi.org/10.1038/nrn2639
[11] Maslach, C., & Jackson, S. E. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of Organizational Behavior, 2(2), 99–113. https://doi.org/10.1002/job.4030020205
[12] Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Understanding the burnout experience: Recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry, 15(2), 103–111. https://doi.org/10.1002/wps.20311
[13] McEwen, B. S. (2007). Physiology and neurobiology of stress and a1daptation: Central role of the brain. Physiological Reviews, 87(3), 873–904. https://doi.org/10.1152/physrev.00041.2006
[14] McGuire, J. T., & Botvinick, M. M. (2010). Prefrontal cortex, cognitive control, and the registration of decision costs. Proceedings of the National Academy of Sciences, 107(17), 7922–7926. https://doi.org/10.1073/pnas.0910662107
[15] Pihlaja, M., Tuominen, P. P. A., Peräkylä, J., & Hartikainen, K. M. (2022). Occupational burnout is linked with inefficient executive functioning, elevated average heart rate, and decreased physical activity in daily life—Initial evidence from teaching professionals. Brain Sciences, 12(12), Article 1723. https://doi.org/10.3390/brainsci12121723
[16] Pizzagalli, D. A. (2014). Depression, stress, and anhedonia: Toward a synthesis and integrated model. Annual Review of Clinical Psychology, 10, 393–423. https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-050212-185606
[17] Savic, I. (2015). Structural changes of the brain in relation to occupational stress. Cerebral Cortex, 25(6), 1554–1564. https://doi.org/10.1093/cercor/bht348
[18] Siegrist, J. (1996). Adverse health effects of high-effort/low-reward conditions. Journal of Occupational Health Psychology, 1(1), 27–41. https://doi.org/10.1037/1076-8998.1.1.27
[19] Sokka, L., Leinikka, M., Korpela, J., Henelius, A., Ahonen, L., Alain, C., Alho, K., & Huotilainen, M. (2016). Job burnout is associated with dysfunctions in brain mechanisms of voluntary and involuntary attention. Biological Psychology, 117, 56–66. https://doi.org/10.1016/j.biopsycho.2016.02.010
[20] Treadway, M. T., & Zald, D. H. (2011). Reconsidering anhedonia in depression: Lessons from translational neuroscience. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 35(3), 537–555. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2010.06.006
[21] Yuan, P., & Raz, N. (2014). Prefrontal cortex and executive functions in healthy adults: A meta-analysis of structural neuroimaging studies. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 42, 180–192. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2014.02.005
#2
[22] Azevedo, F. A., Carvalho, L. R., Grinberg, L. T., Farfel, J. M., Ferretti, R. E., Leite, R. E., Jacob Filho, W., Lent, R., & Herculano-Houzel, S. (2009). Equal numbers of neuronal and nonneuronal cells make the human brain an isometrically scaled-up primate brain. The Journal of comparative neurology, 513(5), 532–541. https://doi.org/10.1002/cne.21974
[23] Cserép, C., Pósfai, B., Lénárt, N., Fekete, R., László, Z. I., Lele, Z., … & Dénes, Á. (2020). Microglia monitor and protect neuronal function through specialized somatic purinergic junctions. Science, 367(6477)
[24] Ginhoux, F., Greter, M., Leboeuf, M., Nandi, S., See, P., Gokhan, S., … & Merad, M. (2010). Fate mapping analysis reveals that adult microglia derive from primitive macrophages. Science, 330(6005), 841-845.
[25] Herculano-Houzel, S. (2014). The glia/neuron ratio: how it varies uniformly across brain structures and species and what that means for brain physiology and evolution. Glia, 62(9), 1377-1391.
[26] Liddelow, S. A., Guttenplan, K. A., Clarke, L. E., Bennett, F. C., Bohlen, C. J., Schirmer, L., … & Barres, B. A. (2017). Neurotoxic reactive astrocytes are induced by activated microglia. Nature, 541(7638), 481-487.
[27] Paolicelli, R. C., Bolasco, G., Pagani, F., Maggi, L., Scianni, M., Panzanelli, P., … & Gross, C. T. (2011). Synaptic pruning by microglia is necessary for normal brain development. Science, 333(6048), 1456-1458.
[28] Schafer, D. P., Lehrman, E. K., Kautzman, A. G., Koyama, R., Mardinly, A. R., Yamasaki, R., … & Stevens, B. (2012). Microglia sculpt postnatal neural circuits in an activity and complement-dependent manner. Neuron, 74(4), 691-705.
[29] Stevens, B., Allen, N. J., Vazquez, L. E., Howell, G. R., Christopherson, K. S., Nouri, N., … & Barres, B. A. (2007). The classical complement cascade mediates CNS synapse elimination. Cell, 131(6), 1164-1178.
[30] Wake, H., Moorhouse, A. J., Jinno, S., Kohsaka, S., & Nabekura, J. (2009). Resting microglia directly monitor the functional state of synapses in vivo and determine the fate of ischemic terminals. Journal of Neuroscience, 29(13), 3974-3980.
[31] Wolf, S. A., Boddeke, H. W., & Kettenmann, H. (2017). Microglia in physiology and disease. Annual Review of Physiology, 79, 619-643.
#3
[32] Stewart, G., Happe, F. (2024). Ageing across the Autism Spectrum. Annual Review of Developmental Psychology. King’s College London.
[33] Hirvikoski T. et al. (2016). Premature mortality in autism spectrum disorder. British Journal of Psychiatry
[34] Mason, D., Stewart, G.R., Capp, S.J., Happé, F. et al. (2021). Older Age Autism Research: A Rapidly Growing Field, but Still a Long Way to Go. Research in Autism Spectrum Disorders.
#4
[35] Zhuang, H., Liang, L., & Acuna, D. E. (2025). Estimating the predictability of questionable open-access journals. Science advances, 11(35), eadt2792. https://doi.org/10.1126/sciadv.adt2792
Rozmowa czy e-mail?
Chcesz dowiedzieć się jak neurobadania mogą pomóc w Twojej organizacji? Skontaktuj się z nami, używając formularza lub od razu zarezerwuj 30-minutową rozmowę w dogodnym dla siebie terminie.