Co w nowym wydaniu?
- Scrollujesz TikToka, Reelsy, Shortsy? 98 299 osób. 70 badań. Jeden niepokojący wniosek o mózgu.
- A gdyby jeden prezent mógł zmienić sposób myślenia na całe życie? 6 książek idealnych na prezent.
- Wolisz zachorować na Alzheimera czy raka?
- 17-latek zbudował protezę sterowaną myślami za 300$…
- Samotne posiłki skracają życie bardziej niż palenie?
Zapraszam do nowego wydania biuletynu NeuroEfektywnie 🧠 – owocnej i przyjemnej lektury 🙂
1.
Scrollujesz TikToka, Reelsy, Shortsy?
🧠 98 299 osób. 70 badań. Jeden niepokojący wniosek o mózgu.
Właśnie opublikowano największą meta-analizę dotyczącą krótkich filmów i Twojego mózgu.
Wyniki? Sprawdziłem te dane i jest kilka niespodzianek oraz duży znak zapytania.
📊 Co odkryli badacze?
Intensywne korzystanie z krótkich filmów wiąże się (NIE wynika lub powoduje) z:
- Osłabioną kontrolą hamowania (r = -.41)
- Gorszą zdolnością utrzymywania uwagi (r = -.38)
- Podwyższonym poziomem stresu (r = -.34)
- Zwiększonym lękiem (r = -.33)
Co ciekawe – związek był niemal identyczny u nastolatków i dorosłych. Wiek wcale nas nie uodparniał.
Dlaczego tak się dzieje?
Naukowcy tłumaczą to mechanizmem habituacji i sensytyzacji Grovesa i Thompsona.
Twój mózg przyzwyczaja się do szybkiej, intensywnej stymulacji. Wolniejsze zadania – czytanie, głębokie myślenie, rozwiązywanie problemów – stają się dla niego „nudne”.
Jednocześnie zachodzi sensytyzacja – algorytm dostarcza natychmiastowe nagrody, które wzmacniają impulsywne wzorce zachowania.
Efekt?
Mózg coraz bardziej nastawiony na krótkie, intensywne bodźce. Coraz mniej staje się chętny do skupienia się na czymś dłuższym (nawet jak czytanie tego posta 😉
🔴 A zdrowie psychiczne?
Meta-analiza wykazała związek z wyższym poziomem stresu (r = −0.34), lęku (r = −0.33) i objawów depresyjnych (r = −0.23).
Ale uwaga – to korelacja, nie przyczyna. Równie możliwe, że osoby z wyższym poziomem lęku częściej sięgają po krótkie filmy jako formę ucieczki.
🟢 Co mnie zaskoczyło?
Brak związku z samooceną i obrazem ciała. Autorzy sugerują, że może to wynikać z różnorodności treści – obok idealizowanych ciał są też ruchy body positivity i twórcy promujący akceptację.
To pokazuje, że nie chodzi tylko o to „ile scrollujesz”, ale też „co oglądasz”.
⚠️ Kluczowe zastrzeżenie: Większość włączonych badań miała charakter przekrojowy, co oznacza, że nie można jednoznacznie określić kierunku zależności. Możliwe, że osoby z już istniejącymi trudnościami w koncentracji wybierają krótkie formy jako te łatwiej przystępne i dostępne dla nich.
💡 Co z tym zrobić?
Badacze nie zalecają całkowitej rezygnacji. Sugerują bardziej świadome korzystanie: przerwy, limity czasowe, różnicowanie treści.
Bo problemem nie jest sam format.
Problemem jest brak kontroli nad tym, jak go konsumujemy.
Doskonałym treningiem będzie także szlifowanie długotrwałego skupienia, np. na czytaniu. Jeśli więc przeczytałeś(-aś) ten neuronews w całości, to jesteś na dobrej drodze.
Jeśli chcesz więcej takich treści, koniecznie subskrybuj neuroefektywnie.pl i ćwicz dalej swój mózg 🙂
A Ty, ile czasu dziennie spędzasz na scrollowaniu?
Zauważasz u siebie trudności z koncentracją na dłuższych treściach?
I czy kiedykolwiek próbowałeś(-aś) podejść do tego jeszcze bardziej świadomie?
2.
A gdyby jeden prezent mógł zmienić sposób myślenia na całe życie?
🧠 72% Polaków deklaruje, że chce czytać więcej.
Tylko 8% faktycznie sięga po książkę częściej niż raz w miesiącu.
Najlepszy prezent to nie gadżet, który wyląduje w szufladzie…
…to książka, która zmieni sposób myślenia i skłoni do refleksji.
I właśnie listę, takich 6 książek dla Ciebie przygotowałem.
Na prezent dla kogoś z pracy, znajomych, rodziny, ale też dla siebie.
Bo sobie też należy kupować i dawać prezenty 🙂
Poniższe pozycje, to książki, które z jednej strony doskonale zbierają i opisują dane zagadnienie, z drugiej strony dają konkret, który realnie coś zmienia.
1️⃣ Dla tych, co uczą (siebie lub innych)
📚 „Jak się uczymy? Dlaczego mózgi uczą się lepiej niż komputery… jak dotąd” – Stanislas Dehaene wybitny Neuronaukowiec pokazuje 4 filary efektywnej nauki: uwaga, aktywne zaangażowanie, informacja zwrotna i konsolidacja (sen!). Dzięki niej zrozumiesz, jak naprawdę uczy się mózg i dlaczego niektóre rzeczy zapamiętujemy od razu, a innych nie potrafimy się nauczyć za żadne skarby.
2️⃣ Dla tych, co mają do czynienia z pracą zmianową (i/lub chcą lepiej spać)
📚 „Sen w pracy zmianowej. Jak się wyspać i żyć lepiej?” – Mateusz Majchrzak , psychoterapeuta z twardymi danymi i sprawdzonymi metodami pokazuje co realnie wpływa na sen i co możemy zrobić np. w obliczu pracy zmianowej.
3️⃣ Dla tych, co chcą założyć start-up
📚„Zagubiony przedsiębiorca” – Rand Fishkin , Założyciel Moz, który zbudował firmę o przychodach 45 mln USD rocznie. I szczerze przyznaje, co zrobił źle. Brutalna prawda zamiast startupowej bajki. Skuteczne antidotum na wyidealizowaną mitologię sukcesu.
4️⃣ Dla tych, co czują, że pop-psychologia może nie zawsze mieć coś wspólnego z nauką.
📚 „50 wielkich mitów psychologii popularnej” – Lilienfeld, Lynn, Ruscio, Beyerstein. Choć książka sprzed ponad dekady i z czasów, zanim odkryto wiele ważnych faktów obalających kolejne setki bzdur, to zdecydowanie jest fundamentem pod krytyczne myślenie i budowanie odporności na wszechobecne bzdury.
5️⃣ Dla tych, którzy pragną zrozumieć mózg klienta i jego decyzje
📚 „NeuroMarketing Insight – Zrozum klientów lepiej niż oni sami” – napisałem ją z Gabrielą Lupa, która zbiera na ponad 500 stronach wszystkie najważniejsze badania, odkrycia i case studies z obszaru neuromarketingu oraz badań na decyzjami zakupowymi na poziomie mózgu. Przeanalizowaliśmy ostatnie 140 lat badań, opierając się na wiedzy ok. 600 badaczy z całego świata.
6️⃣ Dla tych, co nie boją się zgłębić badań neuronaukowych, by lepiej zrozumieć swojego czworonoga
📚 „Co czuje i myśli pies” – Gregory Berns, Neuronaukowiec, który jako pierwszy zbadał mózgi psów za pomocą fMRI i odkrył fascynujące podobieństwa między psim a ludzkim mózgiem. Dzięki niej spojrzysz na psa całkiem inaczej i zdecydowanie lepiej go zrozumiesz.
Każda z tych książek zmieniła coś w moim myśleniu.
Nie dlatego, że „motywowała”.
Ale dlatego, że dawała konkretną wiedzę opartą na badaniach (Rand Fishkin jedynie bazował na własnych, ale za to jak cennych i szczerych doświadczeniach).
A Ty – którą książkę podarował(a)byś na święta osobie, która chce rozumieć świat lepiej?
3.
Wolisz zachorować na Alzheimera czy raka?
To nie do końca hipotetyczne pytanie… Osoby chore na Alzheimera są 21 RAZY mniej narażone na rozwój nowotworów niż rówieśnicy.
Odkryto właśnie białko, które obniża ryzyko zachorowania na raka 21 RAZY i… najprawdopodobniej powoduje chorobę Alzheimera…
Jak to możliwe?
Naukowcy z MUSC Hollings Cancer Center właśnie odkryli biologiczny mechanizm stojący za tym paradoksem.
Analiza 5 lat danych epidemiologicznych pokazała, że dorośli po 59. roku życia z chorobą Alzheimera mają 21-krotnie mniejsze ryzyko rozwoju nowotworów niż osoby bez tej choroby.
Badanie opublikowane w Cancer Research ujawnia, że białko amyloid beta – odpowiedzialne za niszczenie neuronów w chorobie Alzheimera – jednocześnie wzmacnia układ odpornościowy.
To jak broń obosieczna działająca w dwóch kierunkach:
❌ W mózgu:
Blokuje mitofagię (proces oczyszczania uszkodzonych mitochondriów), co prowadzi do ich nagromadzenia i uszkodzenia neuronów.
✅ W układzie odpornościowym:
Ten sam mechanizm sprawia, że komórki T zachowują więcej zdrowych mitochondriów i produkują więcej energii do walki z rakiem.
Normalnie, w starzejących się komórkach T zachodzi nadmierna mitofagia – proces „sprzątania” mitochondriów, który prowadzi do ich utraty i osłabienia odpowiedzi immunologicznej.
Ale amyloid-beta blokuje tę nadmierną mitofagię.
Efekt?
Komórki T z mózgów myszy z Alzheimerem były zdrowsze, silniejsze i skuteczniej niszczyły nowotwory.
Co więcej – gdy przeniesiono te komórki T do zdrowych myszy z nowotworami, guzy zaczęły się kurczyć.
Kluczową rolę odgrywał też fumaran – molekuła regulująca mitofagię. Gdy jej poziom spada, komórki tracą zbyt wiele zdrowych mitochondriów.
💡 Największy paradoks?
Białko, które niszczy mózg, może być kluczem do ratowania życia w walce z rakiem.
Naukowcy już szukają sposobów na „pożyczenie” pozytywnych mechanizmów związanych z amyloidem, by wzmacniać układ odpornościowy bez ryzyka rozwoju demencji.
Transfer mitochondriów czy suplementacja fumaranu pokazały pozytywne skutki hamujące rozwój raka – wszystko za sprawą mechaniki molekularnej odkrytej dzięki badaniom nad Alzheimerem.
4.
17-latek zbudował protezę sterowaną myślami za 300$…
Podczas gdy najnowocześniejsze protezy mogą wymagać operacji mózgu i kosztują nawet ponad 1 700 000 zł, 17-letni wtedy Benjamin Choi stworzył funkcjonalną protezę w piwnicy swojego domu.
Wszystko zaczęło się od dokumentu „60 Minutes”, który Ben obejrzał jako dziecko w trzeciej klasie. Pokazano tam kobietę, która po inwazyjnej operacji mózgu mogła sterować ramieniem robotycznym samymi myślami.
Ben był zafascynowany.
Ale też zaniepokojony.
⚕️ Ryzykowna operacja mózgu
💰 Koszt przekraczający 450 000$
🚫 Dostępna tylko dla wąskiej grupy pacjentów
7 lat później, postanowił zbudować protezę sam.
🔬 Co wymyślił?
Zamiast inwazyjnych implantów użył elektroencefalografii (EEG) – dwóch elektrod.
Jedna na czole, druga na płatku ucha.
Następnie napisał algorytm AI (23 000 linii kodu), który interpretuje fale mózgowe z dokładnością 95%.
🛠️ Jak to zbudował?
- Drukarka 3D w piwnicy
- Żyłka wędkarska jako część mechanizmu
- Serwomechanizmy sterowane własnym oprogramowaniem
- 75 iteracji projektowych przez 2 lata
- Materiały wytrzymujące obciążenie do 4 ton
💵 Całkowity koszt produkcji? 300 dolarów.
To 1500 razy taniej niż najdroższe protezy (choć pamiętajmy, że to jak porównywanie Ferrari do roweru).
📹 Kiedy po 6 miesiącach umieścił film demonstracyjny na YouTube, trafił na niego pacjent po amputacji z Pensylwanii. MIT zapewniło fundusze i nadzór techniczny.
Ben otrzymał stypendium Davidson Fellows w wysokości 50 000$, zajął 3. miejsce na Regeneron ISEF (7 milionów uczestników z całego świata) i dostał się na Harvard.
Ale najważniejsze?
Jego algorytm może być używany nie tylko w protezach. Także w wózkach inwalidzkich, systemach komunikacji dla pacjentów z ALS czy innych urządzeniach wspomagających.
Chcemy innowacji w Polsce, ale…
…innowacja wymaga zmiany paradygmatów myślenia, otwartości na to co niemożliwe i całego ekosystemu wspierającego, to co następuje po odkryciu nowych rozwiązań.
Gdy chcieliśmy otworzyć swoje Laboratorium Neurobadawcze dostaliśmy kosztorys na 15 000 000 na sam początek oraz ogrom warunków (nieraz z kosmosu), które musimy spełnić i które wymagałby od nas skupienia nie na pracy w laboratorium, a na… spełnianiu warunków wymaganych przez dotacje…
Czy powtórzenie historii Bena w Polsce 🇵🇱 jest możliwe?
Pracując na co dzień z neurotechnologią mogę śmiało powiedzieć, że obecnie tak i to w dużo łatwiejszy sposób. Jednak wyzwania organizacyjno-formalno-inwestycyjne skutecznie do tego zniechęcają.
Czy więc można stworzyć takie innowacje? Można.
A czy można stworzyć takie innowacje w Polsce?
Myślę, że każdy się domyśla.
5.
🧠 Samotne posiłki skracają życie bardziej niż palenie?
Czy jedzenie w samotności może być groźniejsze dla Twojego zdrowia niż wypalanie paczki papierosów?
Brzmi absurdalnie?
Jednak najnowsze badania naukowe ujawniają szokujące fakty…
📊 Zacznijmy od twardych danych:
- ☠️ Samotność zwiększa ryzyko przedwczesnej śmierci o 26%
- 🚬 Jest to równoważne z wypalaniem 15 papierosów dziennie
- 💀 Palenie zwiększa względne ryzyko zgonu „tylko” o 20%
Nasz mózg ewoluował przez setki tysięcy lat w grupach społecznych. Jedzenie zawsze było aktem wspólnotowym.
Gdy jesz sam(-a), mózg interpretuje to jako sygnał zagrożenia – „jeśli jestem sam podczas posiłku, coś musi być nie tak”.
⚠️ Konsekwencje samotnych posiłków:
- Wyższe ryzyko chorób serca
Zwiększenie ryzyka udaru - Wzrost prawdopodobieństwa depresji o 40%
- Zaburzenia metaboliczne prowadzące do cukrzycy
Co więcej…
Social media podczas jedzenia NIE pomagają. Okazuje się, że mózg nadal „wie”, że jesteś fizycznie sam(-a), mimo dostępu do wirtualnych kontaktów.
Z pomocą za to może przyjść:
Mindful eating – nawet w samotności skup się na smaku, zapachu i teksturze jedzenia. Badania pokazują, że świadome jedzenie aktywuje korę przedczołową, redukując reakcje stresowe.
A jeszcze prostsze rozwiązanie?
Zjeść z kimś 🙂
Ile posiłków w tygodniu jesz w towarzystwie?
O mnie:
Marcin P. Stopa
Jestem ekspertem w wykorzystaniu neuronauki i NeuroTechnologii w biznesie, marketingu oraz badaniach konsumenckich.
Jako Head of NeuroResearch w Neuroinsight Lab wykorzystuję najnowocześniejsze narzędzia takie jak EEG i eye-tracking wspierane przez AI do identyfikacji nieuświadomionych insightów konsumenckich. Celem mojego zespołu w Neuroinsight Lab jest dostarczanie rzetelnej wiedzy o mechanizmach ludzkiego umysłu, która zapewnia klientom przewagę konkurencyjną i sukces rynkowy. W ten sposób umożliwiamy firmom korzystanie z przewagi, którą mają takie firmy jak Apple, Microsoft, TikTok, Google, Procter and Gamble i nie tylko.
Jestem także współtwórcą Platformy NanoLearningowej SeeWidely.com umożliwiającej efektywny rozwój kompetencji pracowników w zaledwie 5 minut dziennie, która w 2023 r. została wyróżniona, zdobywając tytuł HR TECH Changer przyznawany przez Polskie Forum HR w partnerstwie z Pracuj Ventures. Dzięki implementacji zdobyczy (neuro)nauki SeeWidely.com wywiera pozytywny wpływ na sektor HR, rozwijając już ponad 300 organizacji, w tym topowe firmy z GPW i S&P500
Wierzę, że jednym z podstawowych celów naszego pokolenia jest stworzenie rozwiązań usprawniających nasze możliwości poznawcze, tak potrzebne do sprawnego funkcjonowania w coraz bardziej złożonym świecie.
Chętnie dzielę się swoją wiedzą o NeuroTechnologii, mózgu, praktycznym zastosowaniu neuronauki w marketingu, biznesie i na co dzień. Występowałem na scenach między innymi TEDx, Mobile Trends for Experts, SAP Lab, Linkedin Local, IKEA, Virtual Summit, DIMAQ, TXB.digital.
W skrócie: wykorzystuję i przekuwam wiedzę o funkcjonowaniu mózgu w praktyczne i efektywne rozwiązania biznesowe i działania marketingowe.
NeuroEfektywnie🧠
Źródła:
#1
[1] Nguyen, L., Walters, J., Paul, S., Monreal Ijurco, S., Rainey, G. E., Parekh, N., Blair, G., & Darrah, M. (2025). Feeds, feelings, and focus: A systematic review and meta-analysis examining the cognitive and mental health correlates of short-form video use. Psychological Bulletin, 151(9), 1125–1146. https://doi.org/10.1037/bul0000498
[2] Groves, P. M., & Thompson, R. F. (1970). Habituation: A dual-process theory. Psychological Review, 77(5), 419–450.https://doi.org/10.1037/h0029810
#3
[3] Ogretmen, B., Sonawane, K., et al. (2025). Alzheimer’s protein holds clues for fighting cancer. Cancer Research.
[4] Ogretmen, B., et al. (2025). Alzheimer’s protein may boost aging immune system. New Atlas.
[5] Kassir, M.F., et al. (2025). Alzheimer’s Disease-Associated Amyloid Beta Precursor Protein protects against cancer by enhancing T cell function. PMC.
[6] ScienceDaily (2025). A toxic Alzheimer’s protein could be the key to fighting cancer.
[7] Amyloid-β precursor protein promotes tumor growth by restricting immune cells influx into tumor microenvironment. bioRxiv, 2025.
[8] Cancer Research UK. (2025). Epidemiological studies of Alzheimer’s and cancer risk.
[9] Sonawane, K., et al. (2025). Inverse relationship between Alzheimer’s disease and cancer: A population-based analysis. MUSC Hollings Cancer Center Research Publications.
#4
[10] Smithsonian Magazine, „This High Schooler Invented a Low-Cost, Mind-Controlled Prosthetic Arm” (2022)
[11] Davidson Fellows Scholarship Program (2022)
[12] Science Friday interview with Benjamin Choi (2022)
#5
[13] Dunbar, R. I. M. (2017). Breaking bread: The functions of social eating. Adaptive Human Behavior and Physiology, 3(3), 198-211.
[14] Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., Baker, M., Harris, T., & Stephenson, D. (2015). Loneliness and social isolation as risk factors for mortality: A meta-analytic review. Perspectives on Psychological Science, 10(2), 227-237.
[15] Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., & Layton, J. B. (2010). Social relationships and mortality risk: A meta-analytic review. PLoS Medicine, 7(7), e1000316.
[16] Kang, Y., Kim, K., Lee, S. A., & Lee, S. Y. (2021). Association of eating alone with depressive symptoms and suicidal ideation among Korean adults. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(21), 11208.
[17] Nelson, J. B. (2017). Mindful eating: The art of presence while you eat. Diabetes Spectrum, 30(3), 171-174.
[18] Tapper, K. (2022). Mindful eating: What we know so far. Nutrition Bulletin, 47(2), 168-185.
[19] Cacioppo, J. T., & Hawkley, L. C. (2003). Social isolation and health, with an emphasis on underlying mechanisms. Perspectives in Biology and Medicine, 46(3), S39-S52.
Rozmowa czy e-mail?
Chcesz dowiedzieć się jak neurobadania mogą pomóc w Twojej organizacji? Skontaktuj się z nami, używając formularza lub od razu zarezerwuj 30-minutową rozmowę w dogodnym dla siebie terminie.