Co w nowym wydaniu?
Ile mózg potrzebuje czasu, aby się zakochać – ale tak naprawdę na całe życie?
Czy pączki niszczą mózg?
Miłość upośledza mózg bardziej niż narkotyki?
Nieświszczuk w każdym z nas – dlaczego zwierzęta i ludzie potrzebują głaskania?
Zapraszam do nowego wydania biuletynu NeuroEfektywnie 🧠 – owocnej i przyjemnej lektury 🙂
1.
Ile mózg potrzebuje czasu, aby się zakochać - ale tak naprawdę na całe życie?
Czy wiesz, że Twój mózg potrzebuje zaledwie 0,2 sekundy, aby rozpocząć proces zakochiwania się?
Ale co musi się wydarzyć, by ta iskra przerodziła się w trwałą miłość?
⚡ Pierwsze 0,2 sekundy
to nadzwyczajna aktywacja ciała migdałowatego połączona z błyskawiczną ocena atrakcyjności, która rozpoczyna kaskadę reakcji hormonalnych.
🌱 Pierwsze 4 miesiące
to intensywna aktywacja układu nagrody, spadek aktywności kory przedczołowej o 40% i obniżenie poziomu serotoniny przypominające nerwicę natręctw. To najbardziej intensywny i „obsesyjny” element podróży do miłości.
💑 8-10 miesięcy
to stopniowa stabilizacja poziomów hormonów. Wzmacniane są połączenia neuronalne i tworzy się swoista „współdzielona mapa neuronalna” między partnerami.
👥 12-18 miesięcy
to czas kiedy zachodzi synchronizacja aktywności mózgowej partnerów i tworzenie trwałych śladów pamięciowych oraz stabilizacja nowych szlaków neuronalnych.
Po tym okresie – wóz albo przewóz.
Jeśli w tym czasie zbudowała się odpowiednia relacja, można przejść do miłości, którą będzie się wciąż budować i pielęgnować przez następne dekady życia.
A po 20 latach… mamy powtórkę?
🔍 Co niesamowite, badania z użyciem fMRI pokazują, że pary będące ze sobą ponad 20 lat wykazują wyjątkową synchronizację aktywności mózgowej – ich mózgi dosłownie „tańczą” w tym samym rytmie podczas wspólnych aktywności!
Trwała miłość to nie tylko chemia – to głęboka przebudowa połączeń neuronalnych. Badania pokazują, że do wykształcenia stabilnych wzorców aktywacji potrzeba minimum 12 miesięcy intensywnej relacji.
🤔 Dlaczego akurat tyle? To czas potrzebny na:
- pełny cykl doświadczeń wspólnych
- utworzenie stabilnych śladów pamięciowych
- synchronizację rytmów biologicznych
- rozwój „współdzielonej pamięci autobiograficznej”
💡 Co ciekawe, badania sugerują też, że pary które przeszły razem przez trudne sytuacje w pierwszym roku związku, wykazują silniejszą synchronizację aktywności mózgowej w długiej perspektywie.
Co istotne, zakochujemy się w osobie, którą poznaliśmy, a życie spędzamy z kimś, kim ta osoba się przy nas stała.
A Ty, po jakim czasie poczułeś(-aś), że to już ta właściwa osoba?
—
PS
Na wideo możesz zobaczyć pierwsze w historii nagranie pocałunku wykonane podczas Rezonansu Magnetycznego (3 Tesle).
Koniecznie zwróć uwagę, jak zachowują się serca podczas pocałunku 😍
Zgadniesz po której stronie nagrania jest mężczyzna, a po której kobieta? 🧐
2.
Czy słodycze jak pączki niszczą mózg? 🍩🧠
Co łączy trzeciego pączka z uzależnieniem od kokainy?
Neurochemiczny rollercoaster 🧠🎢
Twoje neurony właśnie rozgrywają neurochemiczny mecz, gdzie cukier może działać jak doping metaboliczny…
Zjedzenie jednego pączka to przyjemność.
Drugiego – mała słabość.
Trzeciego?
To już neurobiologiczna gra, w której cukier może zacząć silniej wpływać na Twój mózg!
Jak to możliwe, że po jednym kęsie trudno przestać?
Sprawdź, co dzieje się w Twojej głowie, gdy cukier wchodzi do gry.
Mechanizm nagrody:
Dlaczego mózg może domagać się „jeszcze jednego”?
Gdy cukier styka się z kubkami smakowymi, szybko aktywuje szlaki dopaminergiczne w jądrze półleżącym – centrum układu nagrody. Eksperymenty na modelach zwierzęcych (Avena et al., 2008) wykazały, że regularne spożywanie roztworu sacharozy prowadzi do:
- Znaczącego wzrostu poziomu dopaminy względem wartości wyjściowej.
- Zmian w ekspresji receptorów dopaminowych D2.
- Objawów przypominających odstawienie po nagłym zaprzestaniu podaży.
Zwiększony poziom dopaminy sprawia, że coraz bardziej czegoś chcemy – w tym przypadku pączka.
To częściowo wyjaśnia, dlaczego pierwszy kęs smakuje najlepiej, a mózg może domagać się więcej i więcej, i więcej…
Co ciekawe, badania z wykorzystaniem funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI) pokazują, że sam widok słodyczy aktywuje przednią część zakrętu obręczy – obszar odpowiedzialny za oczekiwanie nagrody (Stice et al., 2013). To może tłumaczyć, dlaczego wystawne dekoracje cukierni potrafią być tak kuszące.
Od euforii do mgły umysłowej
Po zjedzeniu słodyczy poziom glukozy we krwi wzrasta, a trzustka uwalnia insulinę, aby go obniżyć. Ten metaboliczny rollercoaster może mieć konsekwencje dla funkcji poznawczych:
Początkowa faza:
Wzrost glukozy może czasowo poprawiać krótkotrwałą pamięć i koncentrację – stąd wrażenie „przyspieszenia” po słodkiej przekąsce.
Późniejsza faza:
Gdy insulina obniża poziom cukru, u niektórych osób mogą pojawić się symptomy takie jak rozdrażnienie czy trudności z koncentracją, czasem określane jako „mgła mózgowa”.
Badanie Beilharz i współpracowników (2016) wykazało, że uczestnicy po spożyciu wysokocukrowego posiłku wykazywali pogorszenie w testach uwagi w porównaniu do osób jedzących posiłek białkowo-tłuszczowy.
Czy to oznacza, że słodycze jak pączki są neurochemiczną pułapką?
Jak bardzo długoterminowe spożycie cukru wpływa na nasz mózg?
Jak ograniczyć szkody i cieszyć się smakiem 🧠🍩
Długoterminowe skutki:
Gdy słodki romans zamienia się w toksyczną relację…
Badania na modelach zwierzęcych (Beecher et al., 2021) wskazują, że długotrwałe spożywanie dużych ilości cukru, szczególnie rozpoczęte w okresie dojrzewania, może prowadzić do:
- Zmniejszenia neurogenezy w zakręcie zębatym hipokampa
- Deficytów w testach pamięci przestrzennej
- Zaburzeń w rozróżnianiu podobnych wzorców (pattern separation)
Z kolei badania (Pase et al., 2017) sugerują związek między wyższym spożyciem cukru a zmniejszoną objętością hipokampa oraz zwiększonym ryzykiem deficytów poznawczych.
To niepokojące, szczególnie gdy uświadomimy sobie skalę spożycia cukru.
Dla przykładu:
cukier zawarty w 6 pączkach przekracza ilość, jaką średniowieczny człowiek spożywał w ciągu miesiąca!
A gdyby, np. Tłusty Czwartek był przez cały rok, dostarczalibyśmy organizmowi nadwyżkę ok. 130 000 kcal, co dodałoby nam ok. 17 kg na wadze…
Brzmi groźnie?
Nie musisz całkowicie rezygnować z przyjemności!
3 strategie jedzenia słodyczy oparte o badania naukowe:
Na szczęście badania sugerują kilka skutecznych strategii, które pozwalają na okazjonalną przyjemność bez długotrwałych negatywnych konsekwencji:
1️⃣ Sekwencjonowanie makroskładników:
Spożyj posiłek bogaty w białko i zdrowe tłuszcze PRZED sięgnięciem po pączka. Badania (Jenkins et al., 2014) dowodzą, że spowolni to wchłanianie cukru i zmniejszy gwałtowne skoki glikemii.
2️⃣ Mindful eating:
Wybierz 1-2 pączki i jedz je powoli, w pełni skupiając się na smaku, zapachu i teksturze. Badania nad uważnym jedzeniem (Mason et al., 2016) wykazały, że taka praktyka zwiększa aktywność w obszarach kory przedczołowej związanych z kontrolą impulsów.
3️⃣ Aktywność fizyczna po posiłku:
15-minutowy spacer po zjedzeniu pączka może znacząco poprawić metabolizm glukozy i wrażliwość insulinową (Reynolds et al., 2016).
Kontekst jest kluczem
Pamiętaj, okazjonalna przyjemność to co innego niż codzienny nawyk. Pojedynczy wystrzał dopaminy podczas święta nie zaburzy równowagi Twojego mózgu tak jak chroniczne przeciążenie szlaków nagrody.
Twój mózg to najcenniejszy organ.
W niektóre dni jak np. Tłusty Czwartek możesz dogodzić podniebieniu, jednocześnie dbając o swoje funkcje poznawcze.
A jeśli już zdarzy nam się zapomnieć i przesadzić… cóż, zawsze zostaje neuroplastyczność, która pozwoli Ci wyciągnąć wnioski na kolejny raz! 😉
3.
MIŁOŚĆ UPOŚLEDZA MÓZG bardziej niż narkotyki?
Co dzieje się w naszym mózgu, gdy się zakochujemy i dlaczego jest to „gorsze” niż narkotyki?
Zakochanie działa na mózg silniej niż kokaina – to nie metafora, a wniosek płynący z badań neuroobrazowania!
🔬 Co dokładnie dzieje się w mózgu?
Twój mózg dosłownie „ćpa” miłość. Aktywują się dokładnie te same obszary co przy zażyciu kokainy – obszar nakrywki brzusznej (VTA) oraz jądro półleżące.
To właśnie tutaj następuje potężny wyrzut dopaminy, który:
- 🗓️ Utrzymuje się przez cały okres zakochania (12-18 miesięcy!)
- 🎉 Powoduje euforię i uczucie szczęścia
- 🥰 Uzależnia od obecności ukochanej osoby
Zmiany neurochemiczne są ekstremalne:
📉 Poziom serotoniny spada o 40% (identycznie jak w nerwicy natręctw!)
🌊 Dopamina zalewa układ nagrody
😶 Kora przedczołowa odpowiedzialna za racjonalne myślenie drastycznie zmniejsza aktywność
Co więcej!
⏱️ Pierwsze zmiany w mózgu pojawiają się już po 0,2 sekundy od zobaczenia ukochanej osoby
📈 Poziom noradrenaliny wzrasta 3-krotnie, powodując przyspieszone bicie serca
😍 Aktywność w obszarach związanych z negatywną oceną i krytyką spada o 40%
To dlatego zakochani zachowują się jakby byli na haju nie mogąc przestać myśleć o obiekcie uczuć, zaniedbując pozostałe zadania czy tracąc kontakt z rzeczywistością i co równie częste – podejmują irracjonalne czy ryzykowne decyzje.
⚡ Ale uwaga – miłość może być groźniejsza niż narkotyki, gdyż nie ma dawkowania ani kontroli „zażywania”. Dochodzi do tego brak świadomości uzależnienia – spróbuj tylko powiedzieć zakochanemu, że idealizuje partnera, a same efekty utrzymują się znacznie dłużej niż przy kokainie (godziny vs. miesiące).
⚡ A to dopiero początek…
Długotrwałe relacje głęboko zmieniają nasz mózg sprawiając, że po latach związku:
👫 Powstają wspólne wzorce aktywacji neuronalnej między partnerami
🤩 Rozwija się synchronizacja reakcji emocjonalnych
🎗️ Tworzy się „współdzielona pamięć autobiograficzna”
Mózg tworzy nowe połączenia neuronalne związane z partnerem, zmienia się nawet ekspresja genów w układzie nagrody oraz powstają trwałe ścieżki pamięciowe łączące wspomnienia.
🚨 Tu dochodzimy do kluczowego odkrycia…
Naomi Eisenberger z UCLA wykazała w badaniach, że utrata bliskiej osoby aktywuje te same obszary mózgu co fizyczny ból. Jej zespół odkrył, że aktywacja przedniej części kory zakrętu obręczy jest podobna zarówno przy bólu fizycznym jak i emocjonalnym. Następują także zmiany w poziomach neuroprzekaźników przypominające istny „zespół odstawienia”. Dochodzi do dezaktywacji szlaków neuronalnych związanych ze wspólnymi wspomnieniami.
Z drugą osobą więc tracimy także cząstkę siebie.
Czujemy się w wielkim zagrożeniu, bo mózg nie znosi niepewności i nieprzewidywalności, a bez drugiej osoby nic już nie jest takie jakie było i jakie znamy.
A jak u Ciebie wyglądało zakochanie i skąd wiedziałeś(-aś), że to już miłość na całe życie?
4.
Dlaczego zwierzęta i ludzie potrzebują głaskania?
Dlaczego zarówno my, jak i pieski preriowe cieszymy się z dotyku innych osób?
Co o tym mówi NeuroNauka?
👀 W NeuroNauce wiemy, że dotyk ma ogromne znaczenie zarówno dla ludzi, jak i zwierząt. U zwierząt, podobnie jak u ludzi, stymulacja dotykowa aktywuje określone obszary mózgu, które są związane z przyjemnością i nagrodą.
Dlaczego jest to ważne?
🔍 Badania przeprowadzone na różnych gatunkach, w tym na szczurach i psach, wykazały, że dotyk człowieka, a nawet od innego zwierzęcia może znacząco obniżyć poziom stresu. To przekłada się na zmniejszenie poziomu kortyzolu (hormonu stresu) i zwiększenie wydzielania oksytocyny, znanego jako „hormon miłości”.
W przypadku powyższego Pieska Preriowego (zwanego także Nieświszczuk) z filmu, zachowanie to może być interpretowane jako poszukiwanie kontaktu fizycznego, który jest źródłem przyjemności i spokoju.
👉 Ale co to oznacza dla nas, ludzi?
Ta sama zasada dotyku i nagrody stosuje się również w kontekście ludzkich interakcji. Dotyk, jak uścisk dłoni, przytulenie czy głaskanie, może mieć głęboki wpływ na nasze samopoczucie psychiczne.
🧠 Przytulając swojego pupila, nie tylko sprawiasz mu przyjemność, ale też korzystasz z neurobiologicznych korzyści dotyku.
Jak Twój pupil wymusza Twoją uwagę czy głaskanie? 🙂
O mnie:
Marcin P. Stopa
Jestem ekspertem w wykorzystaniu neuronauki i NeuroTechnologii w biznesie, marketingu oraz badaniach konsumenckich.
Jako Head of NeuroResearch w Neuroinsight Lab wykorzystuję najnowocześniejsze narzędzia takie jak EEG i eye-tracking wspierane przez AI do identyfikacji nieuświadomionych insightów konsumenckich. Celem mojego zespołu w Neuroinsight Lab jest dostarczanie rzetelnej wiedzy o mechanizmach ludzkiego umysłu, która zapewnia klientom przewagę konkurencyjną i sukces rynkowy. W ten sposób umożliwiamy firmom korzystanie z przewagi, którą mają takie firmy jak Apple, Microsoft, TikTok, Google, Procter and Gamble i nie tylko.
Jestem także współtwórcą Platformy NanoLearningowej SeeWidely.com umożliwiającej efektywny rozwój kompetencji pracowników w zaledwie 5 minut dziennie, która w 2023 r. została wyróżniona, zdobywając tytuł HR TECH Changer przyznawany przez Polskie Forum HR w partnerstwie z Pracuj Ventures. Dzięki implementacji zdobyczy (neuro)nauki SeeWidely.com wywiera pozytywny wpływ na sektor HR, rozwijając już ponad 300 organizacji, w tym topowe firmy z GPW i S&P500
Wierzę, że jednym z podstawowych celów naszego pokolenia jest stworzenie rozwiązań usprawniających nasze możliwości poznawcze, tak potrzebne do sprawnego funkcjonowania w coraz bardziej złożonym świecie.
Chętnie dzielę się swoją wiedzą o NeuroTechnologii, mózgu, praktycznym zastosowaniu neuronauki w marketingu, biznesie i na co dzień. Występowałem na scenach między innymi TEDx, Mobile Trends for Experts, SAP Lab, Linkedin Local, IKEA, Virtual Summit, DIMAQ, TXB.digital.
W skrócie: wykorzystuję i przekuwam wiedzę o funkcjonowaniu mózgu w praktyczne i efektywne rozwiązania biznesowe i działania marketingowe.
NeuroEfektywnie🧠
Źródła:
#1
[1] Bartels, A., & Zeki, S. (2000). The neural basis of romantic love. NeuroReport, 11(17), 3829–3834. https://doi.org/10.1097/00001756-200011270-000461019
[2] Fisher, H., Aron, A., Mashek, D., Li, H., & Brown, L. L. (2002). Defining the brain systems of lust, romantic attraction, and attachment. Archives of Sexual Behavior, 31(5), 413–419. https://doi.org/10.1023/A:10198880242551014
[3] Ortigue, S., Bianchi-Demicheli, F., Patel, N., Frum, C., & Lewis, J. W. (2010). Neuroimaging of love: fMRI meta-analysis evidence toward new perspectives in sexual medicine. The Journal of Sexual Medicine, 7(11), 3541–3552. https://doi.org/10.1111/j.1743-6109.2010.01999.x61518
[4] Zeki, S. (2007). The neurobiology of love. FEBS Letters, 581(14), 2575–2579. https://doi.org/10.1016/j.febslet.2007.03.09419
[5] Rinne, P., et al. (2024). Neural correlates of different love types: A cross-cultural fMRI study. Cerebral Cortex, 34(3), bhae331. https://doi.org/10.1093/cercor/bhae3311213
[6] Acevedo, B. P., Aron, A., Fisher, H. E., & Brown, L. L. (2012). Neural correlates of long-term intense romantic love. Social Cognitive and Affective Neuroscience, 7(2), 145–159. https://doi.org/10.1093/scan/nsq09212
#2
[7] Avena, N.M., Rada, P., & Hoebel, B.G. (2008). Evidence for sugar addiction: Behavioral and neurochemical effects of intermittent, excessive sugar intake. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 32(1), 20-39. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2007.04.019
[8] Beecher, K., Alvarez Cooper, I., Wang, J., Walters, S. B., Chehrehasa, F., Bartlett, S. E., & Belmer, A. (2021). Long-Term Overconsumption of Sugar Starting at Adolescence Produces Persistent Hyperactivity and Neurocognitive Deficits in Adulthood. Frontiers in neuroscience, 15, 670430. https://doi.org/10.3389/fnins.2021.670430
[9] Beilharz, J.E., Maniam, J., & Morris, M.J. (2016). Short-term exposure to a diet high in fat and sugar, or liquid sugar, selectively impairs hippocampal-dependent memory, with differential impacts on inflammation. Behavioural Brain Research, 306, 1-7. https://doi.org/10.1016/j.bbr.2016.03.018
[10] Jenkins, D.J., et al. (2014). Effect of a high-protein, high-fiber diet on glycemic control in type 2 diabetes: a randomized trial. JAMA Internal Medicine, 174(7), 1038-1046. https://doi.org/10.1001/jamainternmed.2014.1198
[11] Mason, A.E., et al. (2016). Effects of a mindfulness-based intervention on mindful eating, sweets consumption, and fasting glucose levels in obese adults: data from the SHINE randomized controlled trial. Journal of Behavioral Medicine, 39(2), 201-213. https://doi.org/10.1007/s10865-015-9692-8
[12] Pase, M.P., et al. (2017). Sugary beverage intake and preclinical Alzheimer’s disease in the community. Alzheimer’s & Dementia, 13(9), 955-964. https://doi.org/10.1016/j.jalz.2017.01.024
[13] Reynolds, A.N., et al. (2016). Advice to walk after meals is more effective for lowering postprandial glycaemia in type 2 diabetes mellitus than advice that does not specify timing: a randomised crossover study. Diabetologia, 59(12), 2572-2578. https://doi.org/10.1007/s00125-016-4085-2
[14] Stice, E., Burger, K.S., & Yokum, S. (2013). Relative ability of fat and sugar tastes to activate reward, gustatory, and somatosensory regions. The American Journal of Clinical Nutrition, 98(6), 1377-1384. https://doi.org/10.3945/ajcn.113.069443
#3
[15] Fisher, H. E., et al. (2005). Romantic love: An fMRI study of a neural mechanism for mate choice. Journal of Comparative Neurology, 493(1), 58-62.
[16] Eisenberger, N. I. (2012). The pain of social disconnection: Examining the shared neural underpinnings of physical and social pain. Nature Reviews Neuroscience, 13(6), 421-434.
[17] Bartels, A., & Zeki, S. (2004). The neural correlates of maternal and romantic love. NeuroImage, 21(3), 1155-1166.
[18] Aron, A., et al. (2005). Reward, motivation, and emotion systems associated with early-stage intense romantic love. Journal of Neurophysiology, 94(1), 327-337.
[19] Xu, X., et al. (2011). Reward and motivation systems: A brain mapping study of early‐stage intense romantic love in Chinese participants. Human Brain Mapping, 32(2), 249-257.
[20] Marazziti, D., et al. (1999). Alteration of the platelet serotonin transporter in romantic love. Psychological Medicine, 29(3), 741-745.
#4
[21] Beetz, A., Uvnäs-Moberg, K., Julius, H., & Kotrschal, K. (2012). Psychosocial and psychophysiological effects of human-animal interactions: The possible role of oxytocin. Frontiers in Psychology, 3, 234.
[22] Grandin, T. (1997). Assessment of stress during handling and transport. Journal of Animal Science, 75(1), 249-257.
[23] Barker, S. B., & Dawson, K. S. (1998). The effects of animal-assisted therapy on anxiety ratings of hospitalized psychiatric patients. Psychiatric Services, 49(6), 797-801.
[24] Kikusui, T., Winslow, J. T., & Mori, Y. (2006). Social buffering: relief from stress and anxiety. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 361(1476), 2215-2228.
[25] Uvnäs-Moberg, K., Handlin, L., & Petersson, M. (2015). Self-soothing behaviors with particular reference to oxytocin release induced by non-noxious sensory stimulation. Frontiers in Psychology, 5, 1529.
[26] Hennessy, M. B., Williams, M. T., Miller, D. D., Douglas, C. W., & Voith, V. L. (1998). Influence of male and female petters on plasma cortisol and behaviour: Can human interaction reduce the stress of dogs in a public animal shelter? Applied Animal Behaviour Science, 61(1), 63-77.
Rozmowa czy e-mail?
Chcesz dowiedzieć się jak neurobadania mogą pomóc w Twojej organizacji? Skontaktuj się z nami, używając formularza lub od razu zarezerwuj 30-minutową rozmowę w dogodnym dla siebie terminie.